ABD-İran arasındaki gerilimde akşam saatleri yeni bir kırılmaya sahne oldu. Camp David’de toplanan Amerikan yönetiminden gelen mesajlar, müzakere hattının zayıfladığını ve askeri seçeneğin yeniden ağırlık kazandığını gösterdi.
ABD-İran geriliminde 31 Temmuz akşamının en dikkat çekici gelişmesi, ABD Başkanı Donald Trump’ın Camp David’de düzenlenen kabine toplantısında yaptığı açıklamalar oldu.
TSİ 18.00 sonrasında Washington’dan İran’a yönelik yeni bir askeri operasyon duyurusu gelmedi. Ancak Trump’ın müzakerelerin seyri ve önümüzdeki haftalarda izlenecek yol hakkında kullandığı ifadeler, gerilimin yeniden tırmanabileceği beklentisini güçlendirdi.
Akşam açıklamalarının arka planında İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki iki petrol tankerini hedef aldığı iddiası, dört tankerin rota değiştirmesi ve Kuveyt hava sahasında yaşanan insansız hava aracı alarmı bulunuyor.
ABD-İran geriliminde Trump’ın tonu sertleşti
Trump, TSİ 20.32 civarında yaptığı açıklamada İran’la yürütülen görüşmelere duyduğu güvenin azaldığını söyledi.
İranlı müzakerecilerin özel görüşmelerde farklı, kamuoyu önünde farklı açıklamalarda bulunduğunu savunan Trump, Tahran yönetiminin sık sık verdiği sözleri bozduğunu ileri sürdü.
ABD Başkanı, İran tarafının nükleer program hakkında saatler süren görüşmeler yaptıktan sonra bu konunun hiç konuşulmadığını iddia etmesinin kendisini öfkelendirdiğini belirtti.
Trump, İranlı yetkililerin gerçeği çarpıttığını öne sürerek, “Onlara olan güvenimi kaybediyorum” mesajı verdi.
Önümüzdeki haftalarda İran konusunda ne beklediği sorulan Trump, ABD’nin İran’ı “çok sert” biçimde vurmayı sürdüreceğini söyledi.
Trump’ın açıklaması doğrudan yeni bir saldırı emri olarak sunulmadı. Buna karşılık sözler, askeri baskının müzakereler devam ederken de sürdürülebileceğine işaret etti.
Yeni bir ABD saldırısı henüz doğrulanmadı
Trump’ın sert açıklamalarına rağmen TSİ 22.41 itibarıyla Beyaz Saray veya ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı tarafından İran’a yönelik yeni bir saldırı dalgası duyurulmadı.
Cuma gecesi İran içinde yeni bir Amerikan saldırısının gerçekleştiğine ilişkin doğrulanmış bir bilgi de bulunmuyor.
Bu ayrım, Trump’ın açıklamalarının mevcut bir askerî operasyonu değil, önümüzdeki döneme ilişkin Washington yaklaşımını yansıttığını gösteriyor.
ABD basınında yönetimin daha geniş kapsamlı hava saldırısı seçeneklerini değerlendirdiği ve askeri yetkililerin farklı senaryolar hazırladığı öne sürüldü. Ancak iki haftalık yoğun bir bombardıman planına ilişkin iddialar, Beyaz Saray veya ABD ordusu tarafından resmen doğrulanmadı.
Washington’un şu aşamada askeri hazırlığı korurken müzakere kanalını tamamen kapatmadığı görülüyor.
Hürmüz krizi masadaki baskıyı büyüttü
Trump’ın akşam açıklamalarının hemen öncesinde Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim yeniden yükseldi.
İran Devrim Muhafızları, ABD’nin havadan koruması altında boğazdan geçmeye çalışan iki petrol tankerinin vurularak durdurulduğunu açıkladı.
İran tarafı, söz konusu tankerlerin ilan edilmemiş bir güzergâhı kullandığını savundu. Açıklamada dört tankerin daha uyarıların ardından yön değiştirerek önceki konumlarına döndüğü belirtildi.
Gemilerin bayrakları, sahipleri, taşıdıkları yükler ve saldırılarda can kaybı yaşanıp yaşanmadığı konusunda ayrıntı verilmedi.
ABD tarafından da gemilerin vurulduğuna veya tankerlerin Amerikan askeri unsurları tarafından korunduğuna ilişkin ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.
Hürmüz Boğazı’nda İran ile ABD’nin gemilere farklı geçiş rotaları dayatması, ticari deniz trafiğini doğrudan askeri gerilimin parçası haline getirdi.
Kuveyt’te insansız hava aracı alarmı
Bölgedeki ikinci kritik başlık Kuveyt hava sahasında yaşandı.
Kuveyt Savunma Bakanlığı, hayati ve askeri tesisleri hedef alan insansız hava araçlarının hava savunma sistemleri tarafından etkisiz hale getirildiğini açıkladı.
Düşen parçaların maddi hasara neden olduğu, ancak olaylarda can kaybı veya yaralanma yaşanmadığı bildirildi.
İran medyası ise Kuveyt’te ABD güçlerinin bulunduğu bir hava üssünün hedef alındığını ileri sürdü. Saldırının, ABD’nin bir gün önce İran’a düzenlediği operasyonlara karşılık gerçekleştirildiği belirtildi.
Kuveyt’teki gelişme, ABD-İran çatışmasının yalnızca İran toprakları ve Hürmüz Boğazı’yla sınırlı kalmadığını, Amerikan askerlerinin konuşlandırıldığı Körfez ülkelerini de içine aldığını gösterdi.
ABD-İran geriliminde sıradaki eşikler
Trump, İran’la görüşmelerin tamamen sona erdiğini açıklamadı. Bu nedenle diplomatik kanal teknik olarak açık kalmaya devam ediyor.
Bununla birlikte İran’a güvenini kaybettiğini söylemesi ve saldırıların süreceğini belirtmesi, müzakerelerin askeri baskı altında yürütüleceğine işaret ediyor.
Washington’un yaklaşımı, İran’ın saldırılarını durdurması, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlere müdahale etmemesi ve nükleer başlıkta daha açık taahhütler vermesi üzerine kuruluyor.
Tahran ise ABD saldırıları ve İran limanlarına uygulanan deniz ablukası devam ederken tek taraflı geri adım atmayacağını savunuyor.
Önümüzdeki saatlerde izlenecek başlıklar arasında ABD ordusundan gelebilecek yeni bir operasyon açıklaması, İran’ın Trump’ın sözlerine vereceği resmî yanıt ve Hürmüz Boğazı’nda hedef alındığı belirtilen tankerlerin durumuna ilişkin bilgiler yer alıyor.
Körfez ülkelerindeki hava savunma alarmının sürmesi de çatışmanın bölgesel ölçekte genişleme riskini canlı tutuyor.
