Borsa İstanbul kapalıyken petrol yeniden 86 doların üzerine çıktı, ABD–İran saldırıları sürdü ve bölgesel hava sahası riski büyüdü. Perşembe açılışı öncesinde beş büyük hissede fiyatlama dengesi değişti.
Borsa İstanbul yatırımcıları 16 Temmuz Perşembe günü iki karşıt gelişmeyi aynı anda fiyatlayacak. ABD enflasyonunun beklentilerin altında kalması küresel risk iştahını desteklerken Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılar petrol ve ulaştırma maliyetlerini yeniden yükseltti.
BIST 100 endeksi tatil öncesindeki son seansı yüzde 0,09 düşüşle 14.079,97 puandan tamamlamıştı. Endeks gün içinde 13.941,98 puana kadar geriledikten sonra kaybının büyük bölümünü geri almıştı.
Ancak Borsa İstanbul kapandıktan sonra petrol cephesinde yeni bir yükseliş başladı. Brent petrol 86,19 dolara, WTI petrol ise 80,40 dolara çıktı.
Borsa İstanbul iki karşıt sinyalle açılacak
ABD’de haziran ayı tüketici fiyatlarının aylık yüzde 0,4 gerilemesi ve yıllık enflasyonun yüzde 3,5’e düşmesi faiz artırım endişelerini azalttı.
Verinin ardından ABD tahvil faizleri ve dolar geriledi. Nasdaq Bileşik Endeksi yüzde 0,90, S&P 500 yüzde 0,38 yükseldi. Küresel hisse piyasalarındaki bu hareket, Borsa İstanbul açılışı açısından destekleyici bir dış sinyal oluşturdu.
Diğer tarafta ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırıları, İran’ın misillemeleri ve Hürmüz Boğazı’ndaki taşıma güvenliğine ilişkin belirsizlik petrol fiyatlarını yukarı taşıdı.
Petrolün yükselmesi bütün enerji hisseleri için otomatik olarak olumlu, bütün ulaştırma hisseleri için de aynı ölçüde olumsuz sonuç yaratmıyor. Şirketlerin gelir yapısı, maliyet aktarımı, yakıt koruma işlemleri ve faaliyet bölgeleri fiyatlamayı farklılaştırıyor.
THYAO’da yakıt ve güzergâh baskısı
THYAO hissesi tatil öncesindeki son seansı yüzde 2,25 düşüşle 326 TL’den tamamladı. Hisse aynı zamanda 19,44 milyar TL ile günün en yüksek işlem hacmine ulaştı.
Brent petrolün 86 doların üzerine çıkması, Türk Hava Yolları açısından yakıt maliyeti başlığını yeniden öne taşıyor. Petrol hareketinin jet yakıtı fiyatlarına yansıması durumunda operasyon giderleri artabilir.
İkinci risk ise uçuş güzergâhları. İran, Irak ve bazı Körfez ülkelerindeki hava sahası kısıtlamaları uçuş sürelerinin uzamasına, ek yakıt tüketimine ve program değişikliklerine yol açabilir.
Buna karşılık THYAO’nun döviz ağırlıklı gelirleri, geniş uçuş ağı ve yakıt riskine karşı kullandığı finansal araçlar maliyet artışının etkisini sınırlayabilir.
PGSUS için bölgesel uçuşlar izlenecek
PGSUS hissesi son seansta yüzde 0,36 yükselerek 166 TL’den kapandı.
Pegasus açısından da ana risk yükselen jet yakıtı fiyatları olacak. Kısa ve orta mesafeli uçuşların şirket operasyonlarındaki ağırlığı, yakıt maliyetlerinin bilet fiyatlarına ne kadar hızlı aktarılabileceğini önemli hale getiriyor.
Orta Doğu hava sahasındaki kısıtlamalar ve uçuş iptalleri de PGSUS fiyatlamasında etkili olabilir. Bölgesel uçuşların alternatif güzergâhlara yönlendirilmesi operasyon maliyetlerini artırabilir.
Borsa İstanbul açılışında THYAO ve PGSUS arasındaki ayrışmayı petrolün yanı sıra şirketlerden gelecek uçuş ve güzergâh açıklamaları belirleyebilir.
TAVHL’de doğrudan petrol değil trafik riski
TAVHL hissesi 14 Temmuz seansını yüzde 0,48 kayıpla 258,50 TL’den tamamladı.
TAV Havalimanları için petrol fiyatlarının doğrudan etkisi hava yolu şirketlerine göre daha sınırlı. Şirket açısından asıl başlık uçuş sayısı, yolcu trafiği ve bölgesel havalimanlarındaki operasyonların devamlılığı olacak.
Uçuş iptalleri veya hava sahası kısıtlamalarının uzaması havalimanı yolcu trafiğini ve ticari gelirleri baskılayabilir. Buna karşılık uçuşların farklı merkezlere kaydırılması bazı havalimanlarında ek trafik oluşturabilir.
Bu nedenle TAVHL’nin petrol fiyatından çok Orta Doğu’daki uçuş programı ve hava sahası kararlarıyla hareket etmesi beklenebilir.
TUPRS için yükselen petrol tek yönlü değil
TUPRS hissesi tatil öncesindeki son seansı yüzde 0,93 yükselişle 270,75 TL’den kapattı.
Ham petrol fiyatlarındaki yükseliş, Tüpraş’ın stoklarında değer artışı oluşturabilir. Benzin, motorin ve jet yakıtı fiyatlarının yükselmesi satış gelirlerini de destekleyebilir.
Ancak yüksek ham petrol fiyatı şirketin işletme sermayesi ihtiyacını artırıyor. Tüpraş’ın gerçek kârlılığı petrolün seviyesinden çok ham petrol ile rafineri ürünleri arasındaki fiyat farklarına bağlı bulunuyor.
Rafineri marjları güçlenirse yükselen petrol TUPRS için olumlu fiyatlanabilir. Ham petrol maliyetleri ürün fiyatlarından daha hızlı artarsa aynı hareket kâr marjlarını baskılayabilir.
Borsa İstanbul yatırımcısı bu nedenle yalnızca Brent fiyatını değil, motorin ve jet yakıtı marjlarını da takip edecek.
PETKM’de maliyet aktarımı belirleyici
PETKM hissesi son işlem gününde yüzde 1,01 düşüşle 19,60 TL’den kapandı.
Petkim açısından yüksek petrol fiyatı nafta ve enerji maliyetleri üzerinden baskı oluşturabilir. Nafta, petrokimya üretiminde kullanılan temel girdilerden biri olduğu için petrol hareketi şirketin üretim maliyetlerine hızlı yansıyabilir.
Petrokimya ürün fiyatlarının da aynı hızda yükselmesi halinde maliyet artışının bir bölümü müşterilere aktarılabilir. Ancak talebin zayıf kaldığı bir ortamda fiyat geçişi sınırlı olabilir.
PETKM fiyatlamasında petrolün yönünden çok ürün fiyatları ile ham madde maliyetleri arasındaki marj farkı belirleyici olacak.
Hürmüz haberi fiyatlamayı hızla değiştirebilir
Petrol piyasasında riskin ana kaynağı yalnızca yeni saldırılar değil, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi trafiğinin geleceği.
Boğazdaki geçişlerin daha fazla yavaşlaması veya tanker saldırılarının sürmesi petrolü yeniden yukarı taşıyabilir. Bu senaryoda ulaştırma hisselerinde satış, enerji ve rafineri hisselerinde ise seçici hareket görülebilir.
Diplomatik açıklamalar veya gemi trafiğinin normale dönmesi ise petrol fiyatındaki risk primini hızla azaltabilir. Böyle bir gelişme THYAO ve PGSUS’u rahatlatırken TUPRS’taki stok kazancı beklentisini zayıflatabilir.
Borsa İstanbul perşembe günü açıldığında ilk fiyatlamanın sert olması mümkün. Ancak petrol ve hava sahası haberleri gün içinde değişebileceği için açılıştaki yönün seans sonuna kadar korunacağı kesin değil.
Borsa İstanbul için izlenecek seviyeler
BIST 100 açısından 14.000 puan ilk psikolojik destek konumunda. Tatil öncesindeki gün içi düşük seviye olan 13.942 puanın altında satış baskısı hızlanabilir.
Yukarıda 14.116 puan ilk direnç olarak izlenecek. Bu seviyenin aşılması halinde 14.250 ve 14.320 puan bölgeleri yeniden gündeme gelebilir.
Borsa İstanbul yönü açısından küresel hisse piyasalarındaki olumlu hava ile petrol kaynaklı maliyet baskısından hangisinin ağır basacağı belirleyici olacak.
Açılışta özellikle THYAO, PGSUS, TAVHL, TUPRS ve PETKM’de emir dengesi, işlem hacmi ve ilk yarım saatte oluşacak fiyat aralıkları yakından izlenecek.
