ABD ve İsrail’in Tahran başta olmak üzere birçok şehre düzenlediği bombardıman sekizinci gününde devam ediyor. Trump yönetimi bu süreçte şimdiye kadar hedef alınmayan yeni bölgelerin ve grupların vurulabileceğini açıkladı. Bu hamle küresel enerji piyasalarını sarsan savaşın daha da genişleyeceğine işaret ediyor. Trump yönetiminin tutumu uluslararası kamuoyunda ciddi insani endişeler yaratıyor.
Sosyal medya hesabı üzerinden cumartesi günü paylaşım yapan Trump, İran’ın bugün çok sert vurulacağını duyurdu. Saldırıların İran teslim olana ya da tamamen çökene kadar süreceğini ifade etti. Bu açıklamalar sivil yerleşim alanlarını da kapsayabilecek hukuka aykırı yeni bir stratejinin sinyalini verdi. Trump’ın agresif politikası bölgesel yıkımı hızlandırıyor.
Trump ve müttefiklerine karşı direniş sürüyor
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise Trump’ın baskılarına boyun eğmeyeceklerini bildirdi. Pezeşkiyan yaptığı konuşmada, kayıtsız şartsız teslim olma fikrinin gerçekleşmeyecek bir rüya olduğunu vurguladı. Tahran yönetimi bu süreçte İsrail ve ABD askeri güçlerine ev sahipliği yapan Körfez ülkelerine füze saldırılarını sürdürdü. Bölgedeki Amerikan üsleri de bu füzelerin hedefi oldu.
Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney 28 Şubat tarihindeki saldırılarda hayatını kaybetmişti. Bunun ardından kurulan üç kişilik geçici konseyde yer alan Pezeşkiyan, ordusuna kendilerine saldırmayan ülkelere hedef almamaları talimatını verdiğini aktardı. Bölge ülkelerini kardeşlerimiz olarak nitelendirerek yaşananlardan dolayı özür diledi. Ancak diplomatik dil sahada karşılık bulamadı.
Bölge ülkelerinde savaş ve enerji paniği
Katar ve Bahreyn’e yönelik insansız hava aracı saldırıları artarak devam ediyor. Birleşik Arap Emirlikleri gelen mühimmatları engellediğini duyurdu. Kuveyt ise İran’ın devam eden saldırganlığını gerekçe göstererek petrol üretimini ve rafineri faaliyetlerini azalttı. Bu durum enerji arzında ciddi kopukluklar yaratıyor.
Devrim Muhafızları Ordusu sözcüsü devlet televizyonuna bir mülakat verdi. Sözcü, mevcut tempoda en az altı ay boyunca yoğun ve topyekûn bir savaşı sürdürmeye hazır olduklarını bildirdi. Bu açıklama bölgedeki askeri hareketliliğin uzun süre sönümlenmeyeceğini gösterdi. Çatışmaların boyutu giderek daha yıkıcı bir hal alıyor.
Washington sivilleri vurma fikrini değerlendiriyor
Suudi Arabistan önemli bir petrol sahasına yönelen insansız hava araçlarını havada imha etti. Enerji tesislerinin hedef alınması küresel çapta ham petrol fiyatlarında keskin bir sıçrama yarattı. Dubai ve Ebu Dabi’de de saldırı uyarıları yayımlandı. Dubai hükümeti düşen parçalar nedeniyle bir kişinin öldüğünü doğruladı.
Birleşik Arap Emirlikleri Devlet Başkanı Şeyh Muhammed bin Zayed El Nahyan halka açık bir konuşma gerçekleştirdi. Nahyan ülkelerinin kolay lokma olmadığını belirterek İran’ı uyardı. Bu sırada Trump, tam bir yıkım ve kesin ölüm seçeneklerini ciddi şekilde değerlendirdiklerini ifade etti. Şimdiye kadar hedef listesinde olmayan alanların artık masada olduğunu dile getirdi.
Trump cephesinde kara harekatı tartışmaları
Pezeşkiyan’ın özür dilemesini değerlendiren Trump, bunun amansız Amerikan ve İsrail saldırılarının bir sonucu olduğunu iddia etti. Air Force One uçağında gazetecilere konuşan Trump, kara birliklerinin sevkiyatı için çok önemli bir neden olması gerektiğini söyledi. İran kuvvetlerinin direnemeyecek kadar zayıflatılması durumunda bunun olabileceğini ekledi. Ayrıca silahlı Kürt güçlerinin savaşa dahil olması fikrini elediğini de belirtti.
Savaşın kısa bir süre daha devam edeceğini savunan Trump, petrol fiyatlarının zamanla düşeceğini iddia etti. Bu operasyonu küçük bir gezi olarak nitelendirdi. Bu açıklamayı savaşın ilk günlerinde ölen altı Amerikan askerinin cenaze töreninden dönerken yaptı. Ancak sahadaki yıkım ve uluslararası hukukun ihlali bu söylemle çelişiyor.
Savaşın sivil faturası ve küresel yansımaları
İran medyası ve yarı resmi Camaran haber ajansı, bu açıklamaları doğrudan sivillere yönelik bir tehdit olarak yorumladı. Şimdiye kadar saldırılar askeri ve hükümet binalarına odaklanmış görünüyordu. Ancak sivil altyapının zarar görme riski her geçen saat artıyor. İran makamları savaşın başından bu yana en az bin üç yüz otuz iki kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi.
Savaşın küresel tedarik zincirlerini bozması yeni bir enflasyon krizi korkusunu tetikledi. Onu aşkın ülke doğrudan veya dolaylı olarak çatışmanın içine çekildi. Uluslararası toplumda ise operasyonların hukuki meşruiyeti sorgulanıyor. Sivillerin hedef alınması savaş suçu endişelerini beraberinde getiriyor.
Avrupa ülkelerinden ucu açık savaş tepkisi
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, ABD ve İsrail’i sonu gelmez bir savaş konusunda sert bir dille uyardı. Merz, İran’ın parçalanmasının Avrupa’da yeni bir göç krizine yol açabileceğini belirtti. Bunun aynı zamanda kalıcı ekonomik hasar bırakabileceğini kaydetti. Suudi Arabistan ise gerilimi düşürmek için Tahran ile doğrudan temaslarını artırdı.
İran Uzmanlar Meclisi yeni dini lideri seçmek için yirmi dört saat içinde toplanmayı planlıyor. Hayatını kaybeden liderin oğlu Mücteba Hamaney’in adaylar arasında en güçlü isim olduğu konuşuluyor. Bu siyasi belirsizlik askeri krizle birleşerek ülkedeki tansiyonu zirveye taşıyor. Liderlik seçimi bölgesel denklemi doğrudan etkileyecek.
Trump saldırıları sonrası enerji fiyatlarında tarihi rekorlar kırılıyor
Trump yönetimi savaşın enerji maliyetlerini artırdığı yönündeki endişeleri reddediyor. Ancak ABD içinde benzin fiyatları eylül ayından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Ham petrol fiyatları ise cuma günü kapanışta doksan doların üzerine çıkmıştı. Bu rakam seksenli yıllardan bu yana kaydedilen en büyük haftalık yüzde artışını temsil ediyor.
Hürmüz Boğazı’nın neredeyse tamamen kapanma noktasına gelmesi üzerine Kuveyt ve BAE petrol üretimini kıstı. Katar dünyanın en büyük tesislerinden birini zorunlu olarak kapatmıştı. Bu gelişme sıvılaştırılmış doğal gaz fiyatlarında sıçrama yarattı. Enerji ihracatçıları bölgeden çıkış için alternatif yollar arıyor.
Analistler petrol için yüz dolar uyarısı yapıyor
Goldman Sachs analistleri çözüm bulunamaması halinde petrol fiyatlarının haftaya yüz doları aşabileceğini öngörüyor. Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin mart ayı boyunca kapalı kalması durumunda eski rekorların kırılabileceği uyarısı yapıldı. İran ise boğazdaki ABD ve İsrail bağlantılı gemileri vuracağını yineledi. Riyad yönetimi petrolü Kızıldeniz kıyısındaki limanlara yönlendirerek arzı korumaya çalışıyor.
Körfez ülkelerinde ise savaşa karşı toplumsal bir tepki yükseliyor. Dubaili iş insanı Halaf El Habtoor vatanlarının bir savaş alanına dönüştürülmesini kabul etmeyeceklerini sosyal medyadan duyurdu. Bölge genelinde askeri operasyonların durdurulması yönündeki çağrılar her geçen gün artıyor. Asya ve Avrupa ülkeleri savunma sistemlerini güçlendirmeye odaklandı.
Ulaşım ağları ve küresel tedarik zinciri felç oldu
NATO çarşamba günü Türk hava sahasına yönelen bir füzenin düşürülmesinin ardından füze savunma sistemlerini tahkim etti. Bölgedeki uçuş iptalleri yirmi yedi bini aşarak ulaşım ağını kilitledi. Binlerce yolcu Körfez bölgesinde mahsur kaldı. Havayolu şirketleri önümüzdeki günlerde normal operasyonlara dönmeyi hedefliyor.
Trump öncülüğünde genişleyen askeri operasyonlar ve Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık, sadece bugünün enerji fiyatlarını değil, küresel ekonominin yıllık büyüme ve enflasyon trendlerini de derinden sarsıyor. Trump’ın uluslararası hukuku hiçe sayan bu agresif hamleleri devam ettiği sürece, küresel tedarik zincirindeki kopuşlar önümüzdeki aylarda kalıcı bir ekonomik durgunluk döngüsü yaratacak.
