Hürmüz boğazı açılacak mı açılmayacak mı? sorusunun cevabı belirsizliğini koruyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın saldırıların İran’ın talebi üzerine durdurulduğu ve Hürmüz için anlaşma zemini oluştuğu yönündeki açıklamasına Tahran’dan itiraz geldi. İran, askerî hazırlığın en yüksek seviyede sürdüğünü bildirdi.
ABD ile İran arasında diplomatik uzlaşma ihtimali gündeme gelirken Tahran’dan Washington’ın açıklamalarıyla çelişen yeni mesajlar geldi.
İranlı askerî yetkililer, ABD Başkanı Donald Trump’ın Tahran’ın planlanan saldırıların durdurulmasını istediği yönündeki açıklamasını reddetti. Yetkililer, İran’ın böyle bir talepte bulunmadığını ve askerî birliklerin tüm senaryolara karşı hazır tutulduğunu açıkladı.
Aynı saatlerde İran’ın müzakere sürecine yakın kaynaklar da Hürmüz Boğazı için anlaşmaya varıldığı yönündeki haberleri yalanladı.
Açıklamalar, Trump’ın saldırı kararını askıya almasının ardından oluşan kısa süreli diplomatik iyimserliği zayıflattı. ABD ile İran arasındaki görüşmelerin hangi aşamada olduğu ve tarafların üzerinde uzlaştığı somut bir metin bulunup bulunmadığı yeniden belirsiz hale geldi.
İran saldırıların durdurulmasını istemediğini açıkladı
İranlı askerî yetkililer, Trump’ın açıklamasını gerçeği yansıtmayan bir iddia olarak nitelendirdi.
Yetkililere göre ABD Başkanı’nın sözleri, Körfez ülkeleri üzerinde baskı oluşturmayı ve saldırı tehdidini diplomatik araç olarak kullanmayı amaçlıyor.
İran tarafı, askerî kuvvetlerin en yüksek hazırlık seviyesinde bulunduğunu ve yeni bir saldırıya karşılık verileceğini bildirdi.
Açıklamada, çatışmanın kaçınılmaz hale gelmesi durumunda savaş alanındaki sonucun güç dengesini göstereceği yönünde sert ifadeler kullanıldı.
Bu mesaj, İran’ın saldırı planının ertelenmesini bir taviz veya diplomatik geri çekilme olarak kabul etmediğini ortaya koydu.
Hürmüz Boğazı için anlaşma iddiası reddedildi
İran’ın müzakere heyetine yakın bir kaynak, Hürmüz Boğazı için herhangi bir anlaşmaya ulaşılmadığını açıkladı.
Kaynak, boğazın yeniden tamamen açılacağı yönündeki haberlerin mevcut müzakere tablosunu yansıtmadığını belirtti.
İranlı askerî bir kaynak da ABD’nin düşmanca olarak değerlendirilen faaliyetleri sürdüğü müddetçe stratejik geçiş noktasındaki kısıtlamaların devam edeceğini bildirdi.
Açıklamaya göre ticari gemilerin yalnızca belirlenen güzergâhı kullanmasına ve İran Devrim Muhafızları Ordusundan izin alması halinde geçiş yapmasına müsaade edilecek.
Bu koşullar, Hürmüz Boğazı üzerindeki İran denetiminin sürdüğünü ve uluslararası deniz trafiğinin henüz normalleşmediğini gösteriyor.
Trump anlaşmanın çerçevesinin oluştuğunu söylemişti
Trump, cumartesi günü yaptığı açıklamada İran’a yönelik planlanan yeni bir askerî saldırıyı iptal ettiğini duyurmuştu.
ABD Başkanı, İran’ın ve bazı Orta Doğu ülkelerinin bir barış anlaşmasının çerçevesini tamamlamak için süre istediğini öne sürmüştü.
Trump ayrıca İsrail’in de sürece katıldığını ve tarafların muhtemel anlaşmanın temel sınırları üzerinde uzlaştığını ifade etmişti.
Washington tarafından açıklanan olası anlaşma başlıkları arasında Hürmüz Boğazı üzerindeki kısıtlamaların derhal ve tamamen kaldırılması ile İran’ın nükleer faaliyetlerine yönelik düzenlemeler bulunuyordu.
İran’ın son açıklamaları ise Trump’ın duyurduğu çerçevenin Tahran tarafından kabul edilmiş ortak bir metne dayanmadığına işaret ediyor.
İki taraftan tamamen farklı anlatım
ABD ile İran’ın açıklamaları arasındaki fark, görüşmelerin durumu konusunda iki ayrı anlatım oluşturdu.
Washington, saldırıların diplomatik ilerleme ve İran’dan gelen talep üzerine durdurulduğunu savunuyor. Tahran ise saldırıların durdurulması için talepte bulunmadığını ve herhangi bir anlaşma yapılmadığını belirtiyor.
Bu çelişki, tarafların kamuoyu önünde müzakere gücünü korumaya çalıştığını gösteriyor.
Trump yönetimi saldırının iptalini diplomatik başarı olarak sunarken İran yönetimi askerî tehdit karşısında geri adım atmadığı mesajını vermeye çalışıyor.
Tarafların ortak bir açıklama yayımlamaması, anlaşma iddialarının kapsamı ve bağlayıcılığı konusunda soru işaretlerini artırıyor.
Hürmüz Boğazı için geçiş koşulları sürüyor
İran’ın açıklamasına göre Hürmüz Boğazı ticari gemiler için tamamen ve koşulsuz biçimde açılmış değil.
Gemilerin İran tarafından tanımlanan deniz rotasını kullanması ve geçiş izni alması gerekiyor.
Bu sistem, boğazdaki hareketliliğin İran’ın askerî ve idari denetimi altında devam edeceği anlamına geliyor.
Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin önemli bölümünün geçtiği bölgedeki kısıtlamalar, enerji sevkiyat sürelerini ve taşıma maliyetlerini etkileyebilir.
Boğazın normal trafiğe dönmemesi halinde tanker navlunları, savaş riski sigortaları ve petrol fiyatlarındaki jeopolitik prim yüksek kalabilir.
Petrol piyasası için Hürmüz Boğazı belirsizliği devam ediyor
ABD’nin yeni saldırıları şimdilik durdurması petrol piyasası açısından gerilimi azaltan bir gelişme olarak değerlendirilebilir.
Buna karşılık İran’ın Hürmüz Boğazı için anlaşma bulunmadığını açıklaması, enerji arzına ilişkin temel riskin ortadan kalkmadığını gösteriyor.
Boğazın tamamen açıldığına ilişkin doğrulanmış bir takvim açıklanmaması, petrol piyasasında sert fiyat hareketlerinin sürmesine neden olabilir.
Yeni bir askerî saldırı veya gemi geçişlerinde daha sıkı kısıtlamalar, petrol ve doğal gaz fiyatlarını yukarı çekebilir.
Diplomatik temasların ortak bir metinle sonuçlanması ve gemi trafiğinin normale dönmesi ise enerji fiyatlarındaki savaş primini azaltabilir.
Borsa İstanbul için enerji maliyeti öne çıkıyor
Hürmüz Boğazı çevresindeki belirsizlik Türkiye piyasaları açısından enerji maliyetleri üzerinden önem taşıyor.
Türkiye’nin enerji ithalatçısı konumu nedeniyle petrol fiyatlarındaki yükseliş, dış ticaret dengesi ve enflasyon görünümü üzerinde baskı oluşturabilir.
Borsa İstanbul’da havacılık, ulaştırma, petrokimya, cam, çimento ve enerji yoğun üretim yapan şirketler petrol fiyatlarındaki değişimlere daha hassas olabilir.
Petrol fiyatlarında kalıcı gerileme, maliyet baskısını azaltarak Borsa İstanbul’daki bazı sektörleri destekleyebilir. Yeni bir çatışma dalgası ise küresel riskten kaçışla birlikte pay piyasalarında satış baskısını artırabilir.
Altının ons fiyatı da ABD-İran gerilimi ve güvenli liman talebindeki değişimlere karşı duyarlı kalmaya devam edecek.
Bundan sonra hangi açıklamalar izlenecek?
Piyasaların ilk olarak ABD ile İran’ın ortak veya birbirini doğrulayan bir diplomatik açıklama yapıp yapmayacağını izlemesi bekleniyor.
İkinci kritik başlık, Hürmüz Boğazı üzerindeki gemi geçişlerinin fiilen artıp artmayacağı olacak.
Geçiş izinlerinin kapsamının genişletilmesi, ticari tanker trafiğinin hızlanması ve sigorta maliyetlerinin gerilemesi diplomatik ilerlemenin somut göstergeleri sayılabilir.
Buna karşılık İran’ın mevcut koşulları koruması ve ABD’nin saldırı tehdidini yeniden gündeme getirmesi halinde gerilim kısa sürede yeniden yükselebilir.
Son açıklamalar, saldırı ihtimalinin azaldığını ancak anlaşmanın henüz iki tarafça da kabul edilmiş kesin bir yapıya dönüşmediğini gösteriyor.
