Stratejik Petrol Rezervi 316,5 milyon varile gerileyerek Nisan 1983’ten bu yana en düşük seviyeyi gördü. Depoların yalnızca yüzde 44,3’ü dolu kalırken İran savaşı, Hürmüz Boğazı ve yükselen petrol fiyatları Washington’un yeni bir arz şokuna karşı manevra alanını daralttı.
ABD’nin enerji krizlerinde fiyat artışını sınırlamak için kullandığı acil petrol stoku hızla eriyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresinin 15 Temmuz’da yayımladığı verilere göre Stratejik Petrol Rezervi, 10 Temmuz haftasında 316 milyon 504 bin varile indi.
Rezerv bir önceki hafta 319 milyon 489 bin varil düzeyindeydi. Son düşüşle birlikte ABD’nin acil durum petrol stoku, Nisan 1983’ten bu yana görülen en düşük seviyeye geriledi.
ABD’nin depolama kapasitesi 714 milyon varil. Güncel stok, toplam kapasitenin yalnızca yüzde 44,3’ünün dolu olduğunu gösteriyor. Başka bir ifadeyle ülkenin yer altındaki acil petrol depolarının yüzde 55,7’si boş durumda.
Stratejik Petrol Rezervi üç ayda 99 milyon varil eridi
Stratejik Petrol Rezervi, İran savaşının enerji arzında yarattığı kesinti öncesinde 20 Mart haftasında 415 milyon 442 bin varil düzeyindeydi. Stok, yaklaşık dört ay içinde 98 milyon 938 bin varil azaldı.
Bu gerileme, rezervin yüzde 23,8’inin kısa bir sürede piyasaya verildiği anlamına geliyor. ABD yönetimi mayıs ayında, savaşın küresel petrol arzında yarattığı açığı sınırlamak ve akaryakıt fiyatlarını baskılamak amacıyla rezervden 172 milyon varile kadar petrol çıkarılacağını açıklamıştı.
Program, Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinin küresel ölçekte 400 milyon varil petrol ve petrol ürünü piyasaya sürmesini öngören koordineli müdahalenin parçası olarak hazırlandı. ABD’nin yaptığı işlem doğrudan satıştan çok bir takas modeliyle yürütülüyor. Petrolü alan şirketlerin ileride aldıkları miktarı ilave varillerle birlikte rezervlere geri vermesi gerekiyor.
Zirveden bu yana rezervin yarısından fazlası gitti
ABD’nin acil petrol stokları 27 Aralık 2009’da 726,6 milyon varile ulaşarak tarihî zirvesini görmüştü. Güncel seviye, bu zirvenin yaklaşık yüzde 56,4 altında bulunuyor.
Stratejik Petrol Rezervi başlangıçta 1970’lerdeki petrol krizinin ardından, savaş, doğal afet veya büyük arz kesintileri sırasında ekonomiyi koruyacak bir tampon olarak oluşturuldu. Ham petrol, Texas ve Louisiana’daki yer altı tuz mağaralarında tutuluyor.
Rezervin nominal olarak günde en fazla 4,4 milyon varil petrol çıkarma kapasitesi bulunuyor. Ancak başkanlık kararının ardından petrolün piyasaya ulaşması yaklaşık 13 gün sürüyor. Bu nedenle rezerv, ani bir kriz sırasında fiyatların aynı gün düşmesini sağlayan bir araç değil; arz kesintisinin etkisini zaman içinde hafifleten bir güvenlik ağı olarak çalışıyor
Petrol fiyatlarındaki yükseliş baskıyı artırdı
ABD rezervlerinin kritik seviyeye gerilemesi, petrol piyasasında yeni bir yükseliş dalgasının yaşandığı döneme denk geldi.
Brent petrol 17 Temmuz Cuma gününü yüzde 4’ü aşan artışla 88,10 dolardan, ABD tipi ham petrol ise 82,49 dolardan tamamladı. Her iki petrol göstergesinin haftalık yükselişi yaklaşık yüzde 16’ya ulaştı.
ABD ile İran arasındaki çatışmaların yoğunlaşması, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerinin azalması ve Kızıldeniz’in de kapanabileceğine yönelik tehditler fiyatlara yeni bir risk primi ekledi. Hürmüz Boğazı savaş öncesinde dünya petrol sevkiyatının yaklaşık beşte birine ev sahipliği yapıyordu. ([Reuters][4])
Petrol fiyatlarının yükselmesi, ABD yönetimini rezervleri kullanmaya zorlarken aynı zamanda gelecekteki müdahale kapasitesini de azaltıyor. Savaşın uzaması veya küresel petrol üretiminde yeni bir kesinti yaşanması halinde Washington daha düşük stokla karar vermek zorunda kalacak.
Stratejik Petrol Rezervi neden önemli?
Düşük rezerv seviyesi ABD’nin petrolünün tükenmek üzere olduğu anlamına gelmiyor. Ülke dünyanın en büyük petrol üreticilerinden biri ve yüksek miktarda ticari ham petrol stoku da bulunuyor.
Asıl risk, hükümetin olağanüstü bir arz kesintisinde piyasaya hızlı biçimde sunabileceği kamuya ait petrol miktarının azalması. Rezerv ne kadar küçülürse hükümetin fiyatları frenlemek için kullanabileceği alan da o kadar daralıyor.
Ayrıca Stratejik Petrol Rezervi benzin veya motorin değil, ham petrol depoluyor. Bu nedenle rafineri kapasitesinde sorun yaşanması veya küresel petrol ürünü stoklarının yetersiz kalması halinde rezervden ham petrol çıkarılması akaryakıt fiyatlarını tek başına düşürmeyebilir.
ABD’de normal benzinin ulusal ortalama fiyatı 18 Temmuz itibarıyla galon başına 3,992 dolara, motorinin ortalama fiyatı ise 5,088 dolara çıktı. Benzin fiyatı bir yıl öncesine göre yaklaşık 84 sent, motorin ise yaklaşık 1,36 dolar daha yüksek. ([gasprices.aaa.com][5])
Yeni arz şokunda seçenekler azalabilir
Düşük rezerv seviyesi, yalnızca enerji güvenliği açısından değil enflasyon ve para politikası açısından da önem taşıyor.
Petrol ve akaryakıt fiyatlarındaki kalıcı yükseliş ulaşım, tarım, lojistik ve üretim maliyetlerini artırabilir. Bu maliyetlerin tüketici fiyatlarına yansıması, Fed’in faiz indirim alanını daraltabilir veya faizlerin daha uzun süre yüksek kalmasına yol açabilir.
Bu nedenle piyasalar yalnızca Brent petrolün yönünü değil, Stratejik Petrol Rezervi içindeki haftalık düşüşü de yakından izleyecek. İran savaşı ve deniz taşımacılığındaki kesintiler kısa sürede sona ermezse, ABD yönetimi fiyat artışını sınırlamak ile ülkenin son enerji tamponunu korumak arasında daha zor bir seçimle karşılaşabilir.
Rezervden çıkarılması planlanan 172 milyon varilin tamamının kullanılması halinde stokların daha da aşağı inmesi mümkün. Buna karşılık savaşın sona ermesi ve petrol akışının normale dönmesi, takasla verilen varillerin ilerleyen dönemde rezervlere geri dönmesini sağlayabilir.
