Petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş trafiğinin fiilen durması ve çatışmaların birinci haftasına yaklaşmasıyla Cuma günü Nisan 2020’den bu yana görülen en büyük haftalık artışını kaydediyor. Küresel enerji piyasalarında yaşanan bu hareketlilik, bölgedeki jeopolitik gerilimin tırmanmasıyla doğrudan ilişkilendiriliyor.
Brent petrol, çatışmalar başlamadan önceki Cuma günü gerçekleşen kapanıştan bu yana %30 değer kazanarak varil başına 94 doların üzerinde işlem görüyor. ABD göstergesi Batı Teksas türü ham petrol ise %37 gibi daha keskin bir tırmanışla kısa süreliğine 92 dolar sınırını geçti.
Hürmüz Boğazı üzerinden petrol piyasasına büyük darbe
Her iki gösterge ürünü, son yılların en büyük arz şoklarından birinin etkisiyle Brent için Nisan 2024, ABD ham petrolü için ise Ekim 2023’ten bu yana görülmeyen seviyelerden el değiştiriyor. Analistler bu rallinin daha da yukarı gitme ihtimali bulunduğuna dikkat çekiyor.
Macquarie küresel enerji stratejisti Vikas Dwivedi, hızlı bir ateşkes sağlanmadığı sürece ham madde piyasasının haftalar değil günler içinde kırılmaya başlayacağı konusunda daha emin olduklarını ifade etti. Normal zamanlarda dünyada deniz yoluyla taşınan ham maddenin yaklaşık beşte biri bu kritik boğazdan geçiyordu.
Petrol üreticileri sevkiyat sorunları nedeniyle üretimi kısıyor
Transit geçişlerin durmasıyla yaklaşık 16 milyon varil ham petrol Basra Körfezi’nde mahsur kalmıştı. Alıcılara ulaşmak için sınırlı sapma yolları bulunan bu miktar, piyasada büyük bir belirsizlik ve fiziksel tedarik sorunu yarattı.
Üretecekleri ham maddeyi gönderecek yer bulamayan üreticiler, arz eksikliğini tırmandıracak şekilde üretimi düşürme kararı aldılar. Irak Salı günü yaptığı açıklamada günlük 1,5 milyon varillik üretim kesintisine gittiğini duyurmuştu.
Enerji altyapısına yönelik saldırılar piyasayı sarsıyor
The Wall Street Journal, Cuma günü Kuveyt’in de benzer bir kesinti kararını takip ettiğini bildirdi. JPMorgan Chase analistlerinin araştırmasına göre, Hürmüz Boğazı’nın geçilemez kalması durumunda üretim kesintileri 18. günde 4,7 milyon varile kadar yükselmiş olacaktı.
İran, çatışmanın ilk 36 saatinde askeri ve sivil altyapıya odaklanmıştı. Ancak son birkaç gündür rejim, küresel enerji ve petrol tedarik zincirini bozmak amacıyla gözünü kilit öneme sahip stratejik tesislerin bulunduğu alanlara dikti.
Stratejik tesisler ve tankerler hedef alınıyor
Salı gününden bu yana Bahreyn’in Bapco Energies rafinerisi saldırıya uğramış ve Suudi Arabistan’ın Ras Tanura rafinerisi devre dışı kalmıştı. Katar’ın Ras Laffan LNG tesisi ise yaşanan güvenlik sorunları nedeniyle mücbir sebep ilan etti.
Basra Körfezi’ndeki nakliye gemileri füzeler ve insansız hava araçlarıyla vuruldu. İran Devrim Muhafızları, geçişin kağıt üzerinde “açık” olduğunu iddia etse de boğazdan geçmeye çalışan her gemiyi şiddet eylemleriyle tehdit etti.
Piyasa oyuncuları fiyat artış senaryolarını tartışıyor
Rystad Energy Orta Doğu araştırmaları başkanı Aditya Saraswat, piyasaların şu anda son derece dalgalı olduğunu ve yatırımcıların tırmanışa verdiği tepkinin anlaşılabilir olduğunu belirtti. Çin gibi büyük tüketiciler ise arz güvenliği için mevcut stoklarını artırmaya odaklandılar.
Wall Street, petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkacağı konusunda hemfikir görünmüyor. Goldman Sachs analistleri ikinci çeyrek için fiyat hedeflerini 76 dolar olarak belirlemiş olsa da Mart ayı boyunca 80 dolarlı seviyelerin korunacağını öngördü.
Gelecek dönemde petrol fiyatlarını bekleyen riskler
Goldman Sachs enerji araştırmaları başkanı Daan Struyven, petrol fiyat tahminlerindeki risklerin önemli ölçüde yukarı yönlü olduğunu kabul etti. Analistler buradaki temel değişkenin Hürmüz Boğazı’nın ne kadar süre kapalı kalacağı olduğunu vurguluyor.
Macquarie’den Dwivedi, Boğaz’ın birkaç hafta kapalı kalmasının bir domino etkisi yaratarak petrol varil fiyatını 150 dolar veya üzerine taşıyabileceğini savundu. Mevcut veriler, yaşanan bu krizin sadece kısa vadeli bir dalgalanma olmadığını, küresel enerji maliyetlerinde kalıcı bir yapısal yükselişi tetikleme potansiyeli taşıdığını gösteriyor.
