İran, küresel enerji piyasalarında arz güvenliğini sarsan ve Hürmüz Boğazı sevkiyatını kısıtlayan 10 haftalık çatışma sürecini sonlandırmayı amaçlayan ABD teklifine resmi yanıtını iletti. İran devlet haber ajansı IRNA, Tahran yönetiminin yanıtı sunduğunu doğruladı ancak içeriğe dair detay paylaşmadı. ABD tarafından sunulan planın, Washington’un İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırması karşılığında Hürmüz Boğazı üzerinden deniz trafiğine izin verilmesini içerdiği bildirilmişti. Şubatta başlayan çatışmalar nedeniyle ham petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) akışı kesintiye uğramış, enerji fiyatları yukarı yönlü hareket etmişti.
Hürmüz Boğazı ve küresel enerji arzı güvenliği
Küresel petrol ve LNG arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı rotasında sevkiyat faaliyetleri bir yandan ABD’nin ablukası bir yandan İran’ın engellemeleri nedeniyle kısıtlı kalmaya devam ediyor. Suudi Aramco Üst Yöneticisi Amin Nasser, boğazın hemen açılması durumunda dahi piyasa normalleşmesinin aylar sürebileceğini ifade etti. Nasser, sevkiyat kısıtlamalarının sürmesi halinde arz kesintilerinin 2027 yılına kadar uzayabileceği uyarısında bulundu. Katar ise çatışmaların başlamasından bu yana ilk LNG kargosunu Pakistan’a ulaştırmak üzere boğazdan geçirdi.
Diplomatik süreç ve nükleer tesislerin durumu
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, yürütülen müzakerelerin bir geri çekilme değil, İran halkının haklarını geri alma çabası olduğunu açıkladı. İsrail Başbakanı Netanyahu ise İran’daki nükleer materyallerin çıkarılması gerektiğini belirterek operasyon sürecinin henüz tamamlanmadığını bildirdi. Netanyahu, 8 Nisan’da tesis edilen ateşkese rağmen zenginleştirilmiş uranyumun bölgeden uzaklaştırılmadıkça savaşın kendileri açısından bitmeyeceğini söyledi. ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının nükleer programla ilgili kesin bir çözümden daha öncelikli olabileceğine dair sinyaller verdi.
Bölgesel askeri hareketlilik ve piyasa yansımaları
Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri varlık ve güvenlik riskleri ham petrol fiyatlarında volatiliteye neden oluyor. İran, İngiltere ve Fransa’yı boğaz yakınlarına savaş gemisi konuşlandırmamaları konusunda uyarırken, yabancı askeri varlığın gerilimi tırmandıracağını belirtti. Brent petrolü, diplomatik gelişmeler ve sevkiyat hatlarına yönelik risklerin etkisiyle haftalık bazda %6 değer kaybederek cuma gününü varil başına 101 dolar seviyesinden kapattı. Bölgedeki askeri hareketlilik ve arabuluculuk çalışmaları, küresel enerji maliyetlerinin uzun vadeli dengesi üzerinde belirleyici olmayı sürdürüyor.
