ABD ve İran heyetleri, barış müzakerelerini yürütmek üzere Cumartesi günü Pakistan‘ın başkentine ulaştı. Taraflar, 40 günü aşan yoğun çatışma ve düşmanlık sürecinin ardından nihayet aynı masada buluşuyor. Islamabad görüşmeleri, bölgedeki gerilimi düşürmek adına uluslararası kamuoyu tarafından yakından takip edilen stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Trump, bu kritik müzakerelerin sonucunun 24 saat içinde netlik kazanacağını belirtti. Ancak bölge analistleri, Washington ve Tahran‘ın sergilediği sert tutumlar nedeniyle sürecin yüksek belirsizlik içerdiğine dikkat çekti. Tarafların temel meselelerdeki derin görüş ayrılıkları, diplomatik bir çözüm ihtimalini zorlaştırmaya devam ediyor.
Islamabad görüşmeleri temsil düzeyiyle fark yaratıyor
Uzmanlar, Islamabad görüşmeleri için belirlenen heyet yapısının önceki temaslara göre çok daha yüksek bir siyasi ağırlığa sahip olduğunu vurguladı. ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance liderlik ederken, İran tarafını ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf temsil ediyor. Bu düzeydeki katılım, her iki ülkenin de masadaki pazarlıklara verdiği önemi simgeliyor.
Daha önceki süreçlerde yürütülen temaslar genellikle dolaylı yollardan ve daha alt düzeydeki bürokratlar aracılığıyla gerçekleşmişti. Bu kez doğrudan karar verici mekanizmalara yakın isimlerin sahada olması, müzakerelerin ciddiyetini artırdı. Siyasi gözlemciler, heyetlerin kompozisyonunu “stratejik bir hamle” olarak tanımladı.
Islamabad görüşmeleri ve değişen arabuluculuk rolü
İkinci temel fark, müzakerelere ev sahipliği yapan ve arabuluculuk üstlenen aktörün değişmesi oldu. Çatışma öncesi dönemde ABD ve İran arasındaki diyalog genellikle Umman gibi Orta Doğu ülkeleri üzerinden yürütülmüştü. Ancak mevcut çatışma ortamı, birçok Körfez ülkesinin tarafsızlığını korumasını oldukça güçleştirdi.
Pakistan ise bu süreçte hem Batı hem de İran ile dengeli ilişkilerini koruyarak öne çıkmayı başardı. Islamabad yönetimi, taraflar arasındaki yanlış anlaşılmaları gidermek ve net pozisyonlar oluşturmak için uygun bir zemin sağladı. Bölgesel güvenlik analisti Tughral Yamin, diyaloğun başlamasının bile başlı başına bir ilerleme olduğunu ifade etti.
Islamabad görüşmeleri kapsamında sunulan ön şartlar
Müzakerelerin başlangıcından itibaren atmosferin oldukça gergin ve merak uyandırıcı olduğu gözlendi. Galibaf, görüşmelerin fiilen başlaması için Lübnan’da kalıcı bir ateşkesin sağlanması ve İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması şartlarını öne sürdü. Bu talepler, masadaki çetin pazarlıkların habercisi olarak yorumlandı.
Islamabad görüşmeleri sırasında ele alınacak dosyalar sadece bu iki maddeyle sınırlı kalmayacak. Analistler, bu taleplerin aslında buzdağının görünen kısmı olduğunu ve arka planda çok daha karmaşık jeopolitik dosyaların bulunduğunu belirtti. Karşılıklı güven eksikliği, her iki tarafın da adım atmasını zorlaştıran temel unsur olmayı sürdürdü.
Hürmüz Boğazı düğümü
Hürmüz Boğazı‘nın statüsü, masadaki en kritik ve patlamaya hazır konu başlıklarından biri olarak yerini aldı. ABD yönetimi, boğazın herhangi bir geçiş ücreti veya engel olmaksızın “serbest sular” statüsünde açık tutulmasını şart koştu. Washington, küresel enerji güvenliği için bu hattın dokunulmazlığını savunuyor.
İran ise Hürmüz Boğazı’nı elindeki en güçlü pazarlık kozu olarak görmeye devam etti. Tahran, bölgedeki hakim rolünü koruyan ve kendi güvenlik kaygılarını gözeten bir geçiş anlaşmasında ısrar ediyor. Bu stratejik su yolu üzerindeki anlaşmazlık, Islamabad görüşmeleri sürecinin başarısını doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor.
Nükleer enerji gerilimi ele alınıyor
Bölgesel jeopolitik dengeler açısından İran, Orta Doğu’daki direniş güçlerine yönelik tüm askeri operasyonların sonlandırılmasını istedi. Lübnan ve Hizbullah konuları bu taleplerin merkezinde yer aldı. ABD ve İsrail ise Lübnan’daki durumu ayrı bir çatışma olarak tanımlayarak, İran’ın bölgedeki vekillerine desteğini kesmesini talep etti.
Nükleer program ve uranyum zenginleştirme faaliyetleri ise onyıllardır süregelen bir kriz başlığı olarak tekrar gündeme geldi. ABD, İran’ın hiçbir şekilde nükleer silah geliştirmemesini ve tüm zenginleştirme işlemlerini durdurmasını şart koştu. İran yönetimi ise barışçıl nükleer enerji hakkının tartışılamayacağını Islamabad görüşmeleri sırasında bir kez daha vurguladı.
Islamabad görüşmeleri için kademeli model önerisi
Müzakerelerin hangi formatta ilerleyeceği konusunda henüz resmi bir detay paylaşılmadı. Ancak medya ve uzmanlar, sürecin adım adım ilerleyeceği bir model üzerinde duruyor. İlk etapta tarafların farklı odalarda bulunduğu dolaylı bir iletişim yönteminin tercih edilebileceği öngörülüyor.
Eğer taraflar yüz yüze gelmeyi başarırsa, bu 2015 yılından bu yana gerçekleşen ilk doğrudan temas olacak. Uzman Wan Jia, sürecin önce yüksek düzeyli siyasi çerçeve çizimiyle başlayacağını ifade etti. Ardından teknik heyetlerin ayrıntılara odaklanacağı üç aşamalı bir yol haritası izlenebilir.
Kriz yönetimi beklentisi
Analistler, tarafların derin hassasiyet içeren konulara girmeden önce acil kriz yönetimi üzerinde uzlaşması gerektiğini savundu. Eğer bu hafta sonu taraflar birbirine bir çıkış yolu sunmazsa, ateşkes umutlarının sönebileceği belirtildi. Bu senaryoda bölgedeki çatışmaların çok daha şiddetli bir şekilde yeniden alevlenmesi riski bulunuyor.
Güncel veriler, bu temasların bölgedeki yıllık gerilim ortalamasını belirleyecek bir dönüm noktası olduğunu gösteriyor. Islamabad görüşmeleri kapsamında atılacak adımlar, sadece iki ülkeyi değil, tüm küresel piyasaları ve enerji hatlarını etkileyecek bir potansiyele sahip. Sürecin diplomatik bir başarıyla mı yoksa yeni bir tırmanışla mı sonuçlanacağı henüz gizemini koruyor.
