Türkiye, ABD Hazine tahvili varlıklarını neredeyse tamamen elinden çıkardı. ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) mart ayında yaklaşık 14 milyar dolar tutarında ABD borçlanma senedi sattı. Bu işlemin ardından kurumun elinde sadece 1,6 milyar dolarlık varlık kaldı.
TCMB, uluslararası piyasalarda gerçekleştirdiği bu tahvil satışları karşılığında ABD doları elde ediyor. Banka, elde ettiği bu likiditeyi Türk lirasını desteklemek amacıyla piyasadan yerli para birimi satın almak için kullanıyor. Gelişmekte olan ülkeler, küresel baskılar altında değer kaybeden para birimlerini korumak için benzer rezerv yönetim adımlarına başvuruyor.
Türkiye’nin attığı bu adım kısa vadede ABD tahvil faizlerini yukarı çekme potansiyeli barındırıyor. Küresel borç piyasalarında oynaklığı tetikleme riski taşıyan bu satış, trilyon dolarlık ABD tahvil piyasasına oranla küçük bir hacmi temsil etse de tek bir ülkenin ani çıkışı diğer yatırımcılara güçlü bir sinyal gönderiyor. Gelişmekte olan diğer merkez bankalarının da benzer bir eğilim göstermesi, dünya genelinde borçlanma maliyetlerini artırabilir.
Bölgesel çatışmalar Borsa İstanbul’u sarstı
Yükselen tahvil faizleri, risk iştahını düşürerek benzer kırılganlıklara sahip gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışını hızlandırabilir. İran ile yaşanan ve enerji tedarik hatlarını bozan bölgesel çatışma, Türkiye ekonomisindeki krizi derinleştiriyor. Çatışma öncesinde doğalgaz ihtiyacının %14’ünü İran’dan karşılayan Ankara, altyapı sorunları nedeniyle duran akışın yerini doldurmak için Rusya, Azerbaycan ve Cezayir gibi alternatif tedarikçilere yöneldi. Ayrıca ABD ve Katar’dan sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ithalatını artırma seçenekleri de yüksek maliyet ve esnek olmayan sözleşmeler nedeniyle kısa vadeli tedarik zinciri risklerini beraberinde getiriyor.
Ekonomik şoklar karşısında TCMB 50 ton altın ve döviz rezervlerini kullanmasına rağmen Türk lirası rekor düşük seviyelerine yakın seyrediyor. Ülkede enflasyon %32,4 seviyesine fırlarken, 10 yıllık gösterge tahvil faizleri %35 barajını aştı. Türk lirası, çatışmanın başlamasından bu yana ABD doları karşısında %5 değer kaybetti. Bu durum, BIST 100 endeksinde 8 günde 2 trilyon liralık (yaklaşık 45 milyar dolar) bir kayba yol açarak 2008 yılından bu yana görülen en sert çöküşlerden birini başlattı.
Meclis yeni vergi ve teşvik paketini onayladı
Ekonomik stres altındaki Türkiye, yabancı sermayeyi ve nitelikli iş gücünü çekmek amacıyla kapsamlı bir vergi paketini meclisten geçirdi. Teşvik yasası kapsamında, şartları karşılayan geri dönüş yapan vatandaşlara yurt dışı kazançlarında 20 yıl boyunca gelir vergisi muafiyeti tanınıyor. Ayrıca ileri imalat, yeşil teknoloji ve finansal hizmetler gibi öncelikli sektörlerdeki yeni yabancı yatırımlara dönük kurumlar vergisi oranlarında büyük indirimler uygulanıyor. Bölgesel yönetim merkezlerini Türkiye’ye taşıyan uluslararası şirketler de sermaye kazancı vergisinde avantaj elde ediyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, nisan ayında ilk kez tanıttığı bu teşvik programıyla Türkiye’yi uluslararası sermaye ve yetenek için bir çekim merkezi yapmayı hedeflediklerini belirtti. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ise bu adımları, şirketlerin bölgesel operasyonlarını ülkeye taşımalarını sağlayacak köklü tedbirler olarak nitelendirdi.
Kripto varlık kazançlarına yüzde on vergi geliyor
Hükümet, kripto para işlemlerinden elde edilen gelirlere %10 vergi getiren bir kanun teklifini meclise sundu. Adalet ve Kalkınma Partisi tarafından sunulan tasarı, dijital varlıkları gider vergisi sistemine dahil ediyor. Düzenleme yasalaşırsa kripto varlık platformları kullanıcı kazançlarından üç aylık dönemler halinde %10 stopaj kesintisi yapmakla yükümlü olacak. Tasarı ayrıca Cumhurbaşkanı’na bu vergi oranını %0 ile %20 arasında belirleme yetkisi veriyor. Türkiye, Chainalysis verilerine göre Temmuz 2024 ile Haziran 2025 arasında 200 milyar dolarlık zincir içi işlem hacmiyle Ortadoğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesinde ilk sırada yer alıyor.
BlockchainIST Merkezi Direktörü Bora Erdamar, vergilendirme planlarının bu aşamada yarardan çok zarar getirebileceğini ifade etti. Erdamar, erken aşamadaki bu vergi adımlarının kullanıcıları yerel platformlardan uzaklaştırarak pazarın büyümesini yavaşlatabileceğini vurguladı.
Rezerv yönetimi için yeni stratejiler aranıyor
Hazine ve Maliye Bakanlığı, kara para aklamayı önlemek amacıyla kripto işlemlerine 20 karakterli açıklama zorunluluğu, 48 ile 72 saat arasında değişen zorunlu para çekme gecikmesi ve stabilcoinler için günlük 3.000, aylık 50.000 dolar transfer sınırı getirdi. Kurallara uymayan platformların lisansları iptal edilecek ve idari para cezaları uygulanacak.
Gelecekte varlık satışlarının ötesine geçmesi gereken Ankara, sermaye kontrollerini sıkılaştırabilir veya komşu ülkelerle yeni ticaret anlaşmaları arayabilir. Geleneksel rezervlerin azalmasıyla birlikte bazı analistler, küresel şoklara karşı bir koruma aracı olarak Bitcoin veya stabilcoin gibi dijital varlıkların rezervlere eklenmesini öneriyor. Dünyada El Salvador ve Orta Afrika Cumhuriyeti gibi sınırlı örnekler bulunsa da dijital varlıkların yüksek oynaklığı, siber güvenlik riskleri ve likidite sorunları merkez bankaları için bu adımı belirsiz kılmaya devam ediyor.
