Rusya, Türkiye’nin elindeki S-400 hava savunma sistemlerinin geleceğine ilişkin Ankara ile temasların sürdüğünü açıkladı. Üçüncü ülkeye devir seçeneğinin gündeme gelmesi, Türkiye’nin F-35 programına dönüşü ve savunma sanayisi üzerindeki olası etkileri yeniden öne çıkardı.
Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına dönüş sürecinde en önemli başlık olan S-400 sistemleri için diplomatik trafik hızlandı. Kremlin, sistemlerin geleceği konusunda Türkiye ile iletişimin sürdüğünü bildirdi.
Açıklama, S-400 sistemlerinin adı açıklanmayan bir Körfez ülkesine satılabileceği veya devredilebileceği yönündeki haberlerin ardından geldi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, konuyu son derece hassas olarak nitelendirdi ve Ankara ile temasların devam edeceğini belirtti.
S-400’lerin üçüncü bir ülkeye devredilmesine ilişkin tamamlanmış bir anlaşma bulunmuyor. Sürecin ilerlemesi halinde Türkiye, Rusya ve sistemleri alması öngörülen ülke arasında teknik ve hukuki koşulların netleştirilmesi gerekecek.
Üçüncü ülke seçeneği öne çıktı
Savunma sistemlerinin başka bir ülkeye satılması, Türkiye’nin S-400’leri elinde bulundurmasından kaynaklanan anlaşmazlığın çözümü için değerlendirilen formüller arasında bulunuyor.
Rusya’dan satın alınan silah sistemlerinin üçüncü bir tarafa devri, satış sözleşmelerindeki son kullanıcı hükümlerine tabi. Bu nedenle olası bir işlemin yalnızca Ankara’nın kararıyla tamamlanması beklenmiyor.
Moskova’nın açıklaması, Rusya’nın konuyla ilgili diplomatik kanalları kapatmadığını gösterdi. Ancak Peskov, sistemlerin hangi ülkeye devredilebileceği veya görüşmelerin hangi aşamada olduğu konusunda bilgi vermedi.
F-35 için tek engel S-400 değil
ABD Başkanı Donald Trump, Ankara’daki NATO Zirvesi sırasında Türkiye’ye uygulanan yaptırımların kaldırılması için çalışma başlatıldığını açıkladı. Trump, Türkiye’ye F-35 satılmasının da değerlendirileceğini söyledi.
Türkiye, Rusya’dan S-400 sistemlerini satın almasının ardından 2019’da F-35 programından çıkarıldı. ABD, 2020’de Savunma Sanayii Başkanlığına CAATSA kapsamında yaptırım uyguladı.
ABD yasaları, Türkiye’nin S-400 sistemlerini elinde bulundurduğu veya işlettiği sürece F-35 programına dönmesine izin vermiyor. S-400 sorununun çözülmesi önemli bir koşul olsa da uçak satışı için Kongre sürecinin de aşılması gerekiyor.
F-35 satışına karşı çıkan ABD’li bazı Cumhuriyetçi ve Demokrat milletvekilleri, Türkiye’nin programa dönüşüne ilişkin endişelerini daha önce yönetime iletti. Bu nedenle siyasi açıklamaların fiilî bir satış kararına dönüşmesi için yasal sürecin tamamlanması gerekecek.
Savunma hisselerinde hangi başlıklar izlenecek
S-400 görüşmeleri ve F-35 programına dönüş olasılığı, Borsa İstanbul’da işlem gören savunma sanayisi şirketleri açısından yeni bir haber akışı oluşturabilir. Ancak mevcut açıklamalar herhangi bir şirket için yeni sipariş, sözleşme veya gelir anlamına gelmiyor.
Yatırımcıların izleyeceği ilk başlık, CAATSA yaptırımlarının hangi takvimle ve hangi kapsamda kaldırılacağı olacak. S-400 sistemlerinin Türkiye envanterinden çıkarılmasına ilişkin resmî bir anlaşma da sürecin yönü açısından belirleyici olacak.
F-35 görüşmelerinin ilerlemesi halinde Türkiye’nin yalnızca uçak satın alıp almayacağı değil, üretim ve tedarik zincirine yeniden katılıp katılmayacağı da önem taşıyacak. Türkiye’nin önceki programdaki üretim rolünün geri verileceğine ilişkin henüz açıklanmış bir karar bulunmuyor.
Teslim edilecek uçak sayısı, satın alma bedeli, teslimat takvimi ve Türk savunma şirketlerinin olası görevleri netleşmeden borsada doğrudan bilanço etkisi hesaplamak mümkün değil.
