Umman’ın ara buluculuğunda gerçekleştirilen dolaylı ABD-İran görüşmeleri uluslararası diplomaside dikkatle izleniyor. Trump, Maskat’ta yapılan temasları “çok iyi” olarak nitelendirirken Tahran yönetiminin bir anlaşmaya varmayı “çok şiddetli şekilde” istediğini savundu. Cuma günü Air Force One uçağında gazetecilere konuşan Trump, İran’ın geçmişteki tutumunun aksine bu kez farklı hissettiğini düşündüğünü belirtti.
Bölgedeki askeri hareketliliğin sürdüğüne işaret eden Trump, İran’a doğru ilerleyen “büyük bir Armada” olduğunu hatırlattı. Bir anlaşma için ABD’nin ne kadar bekleyebileceği sorulduğunda ise esnek bir tavır sergiledi. Trump, Venezuela örneğini vererek aceleleri olmadığını ve beklemek için yeterli zamana sahip olduklarını vurguladı.
Trump, ABD-İran görüşmeleri sürerken anlaşma sağlanamaması durumunda sonuçların “çok ağır” olacağı uyarısını yaptı. İranlı yetkililerin üst düzey bir temsilciyle verimli bir toplantı geçirdiğini belirten Trump, sürecin devam edeceğine inandığını dile getirdi.
Maskat’ta kritik ABD-İran görüşmeleri trafiği
Umman Dışişleri Bakanlığı, Cuma günü yapılan toplantıların diplomatik ve teknik müzakerelerin yeniden başlaması için uygun koşulları hazırlamaya odaklandığını duyurdu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de dolaylı ABD-İran görüşmeleri için “iyi bir başlangıç” ifadesini kullandı.
Arakçi, uzun bir aradan sonra tarafların görüşlerini ve endişelerini olumlu bir atmosferde birbirlerine aktardığını belirtti. Müzakerelerin devamı konusunda bir uzlaşı olduğunu ifade eden İranlı bakan, sürecin başkentlerde yapılacak istişarelere bağlı olarak şekilleneceğini söyledi. Arakçi, güven sorununun aşılması durumunda diyaloğun sürebileceğini kaydetti.
Umman Dışişleri Bakanı Bedir el-Busaidi ise yapılan ABD-İran görüşmeleri oturumlarını “çok ciddi” olarak tanımladı. Tarafların pozisyonlarını netleştirmesine yardımcı olan bu temaslar, geçtiğimiz Haziran ayında Washington ve İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine saldırı düzenlemiş olmasının ardından yapılan ilk diplomatik girişim oldu. New York Times, Trump’ın müzakerelerin önümüzdeki hafta devam edeceğini söylediğini aktardı.
Müzakere masasında yeni yaptırım gölgesi
Diplomatik iyimserliğe rağmen Washington yönetimi baskı politikasından vazgeçmedi. ABD-İran arasındaki görüşmeler gündemdeyken ABD Dışişleri Bakanlığı yeni bir yaptırım paketi açıkladı. Bakanlık, İran petrolü ve petrokimya ürünlerinin yasa dışı ticaretiyle bağlantılı olduğu belirtilen 15 kuruluş, iki kişi ve 14 gölge filo gemisine yaptırım uyguladı.
Yapılan açıklamada, İran rejiminin kaynaklarını halkın refahı yerine istikrarı bozucu faaliyetlere aktarmaya devam ettiği savunuldu. Washington, İran’ın yaptırımları delme girişimlerine karşı kararlı bir duruş sergileyeceğini ve terör faaliyetlerini fonlamayı sürdürdüğü müddetçe Tahran’ı sorumlu tutacağını yineledi.
Bölge ülkelerinden diplomasiye tam destek
Orta Doğu’daki birçok ülke ABD-İran görüşmeleri sürecinin yeniden başlamasını memnuniyetle karşıladı. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan, krizin diplomasi yoluyla çözülmesinin bölge barışı ve istikrarı için hayati önem taşıdığını vurguladı. Slovenya’da konuşan Bin Ferhan, bölgenin halihazırda çok sayıda krizle boğuştuğunu belirterek diyaloğun tek seçenek olduğunun altını çizdi.
Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdülati de görüşmeler bağlamında diplomatik çabaların yoğunlaştırılması gerektiğini söyledi. Kahire yönetiminin önceliğinin İran ile daha geniş bir çatışmadan kaçınmak olduğunu belirten Abdülati, bölgenin kırılgan yapısının yeni bir tırmanışı kaldıramayacağını ifade etti.
Katar Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman El Sani, İranlı mevkidaşı Arakçi ile Doha’da bir araya geldi. Şeyh Muhammed, ABD-İran görüşmeleri sonucunda bölge güvenliğine katkı sağlayacak kapsamlı bir anlaşmaya varılmasını umduklarını duyurdu.
Uluslararası toplumdan itidal çağrısı
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, ABD-İran görüşmeleri sürecinin başlamasından memnuniyet duyduğunu açıkladı. BM Sözcüsü Stephane Dujarric, Guterres’in gerilimin düşürülmesi ve anlaşmazlıkların BM Şartı’na uygun olarak barışçıl yollarla çözülmesini savunduğunu aktardı.
Irak Dışişleri Bakanlığı, Maskat’taki görüşmeler sayesinde gerilimin azalabileceğini ve diplomatik fırsatların genişleyebileceğini vurguladı. Bağdat yönetimi, bölgesel krizlerin tırmanmasını önlemek için diyaloğun en doğru yol olduğunu belirtti.
Birleşik Arap Emirlikleri de ABD-İran görüşmeleri adımını bölgesel güvenlik ve istikrar adına olumlu bir gelişme olarak nitelendirdi. BAE Dışişleri Bakanlığı, uluslararası hukuka saygı ve diplomasinin mevcut krizleri çözmek için en etkili çerçeve olduğunu yineledi.
Türkiye, daha önce çok taraflı bir zirveye ev sahipliği yapması düşünülen ülkelerden biri olarak, tarafları müzakereye teşvik etti. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian ise Çin’in ABD-İran görüşmeleri taraflarıyla iletişimini sürdürdüğünü ve farklılıkların diyalogla çözülmesini desteklediğini kaydetti. İtalya ve Azerbaycan da arabuluculuk çabalarına destek vermeye hazır olduklarını bildirerek gerilimin düşürülmesi çağrısında bulundu.
Söz konusu ABD-İran görüşmeleri, sadece iki ülke ilişkilerini değil, küresel enerji güvenliğini ve bölgesel ittifakları derinden etkileyecek bir potansiyele sahip görünüyor.
