Petrol fiyatları, Pazar akşamı yapılan işlemlerde Temmuz 2022’den bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye çıktı. Trump yönetimi, İran ile devam eden savaşın birkaç hafta daha sürebileceği yönünde sinyaller verdi. Trump, uluslararası topluma seslenerek Hürmüz Boğazı’nın yeniden petrol tankerlerine açılması için yardım çağrısında bulundu. Bu çağrıları cevapsız kaldı. Küresel piyasalar, savaşın enerji arzı üzerindeki baskısını yakından hissediyor.
Brent petrolün varil fiyatı %2,9 oranında değer kazanarak yaklaşık 106,12 dolara yükseldi. ABD ham petrolü ise %2,6 artışla 101,53 dolardan işlem görüyor. Piyasalardaki bu yükseliş, bölgedeki jeopolitik risklerin ciddiyetini koruduğunu gösteriyor. Yatırımcılar, arz güvenliğine dair endişelerle alım yönünde pozisyon alıyor.
Petrol fiyatları tarihin en büyük arz kesintisiyle karşı karşıya
ABD ve İsrail öncülüğünde İran’da yürütülen hukuk dışı savaş bugün itibarıyla üçüncü haftasına girdi. Yaşanan bu süreç, dünya tarihinin en büyük petrol arzı kesintilerinden birine yol açtı. İran’ın kontrolünde bulunan ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı, savaşın başlangıcından bu yana petrol tankerlerinin geçişine fiilen kapalı kaldı.
Dünya petrol arzının yaklaşık %20’si bu kritik su yolu üzerinden taşınıyor. Trump yönetimi, nakliye akışına ilişkin endişeleri yatıştırmak için üst üste açıklamalar yaptı. Trump, Orta Doğu’dan ayrılan tankerlere eşlik etmek ve onları korumak için bölgeye donanma güçleri göndereceklerini ifade etti.
Hürmüz Boğazı üzerindeki askeri hareketlilik tırmanıyor
Hükümet yetkilileri, donanmanın bu kapsamlı operasyona tam olarak hazırlanmasının haftalar alabileceğini kabul etti. Trump, Cumartesi günü Truth Social üzerinden yaptığı bir paylaşımda, diğer ülkelerden boğazın açılması için koordinasyon desteği istedi. Petrol akışının hızlı ve sorunsuz bir şekilde yeniden tesis edilmesini öncelikli hedef olarak belirledi.
Petrol fiyatları, işlem hacminin düşük olduğu mesai saatleri dışındaki işlemlerde daha yüksek bir dalgalanma sergiliyor. Geçtiğimiz Pazar günü fiyatlar varil başına 120 dolara kadar yaklaşmıştı. Pazartesi günü ise işlemler 100 dolar seviyelerinde dengelenmişti. Bu sert hareketler, spekülatörlerin piyasadaki düşük hacmi değerlendirdiğini ortaya koyuyor.
İran bölgedeki enerji altyapılarını tehdit ediyor
İran yönetimi ise bölgedeki baskısını her geçen gün artırdı. Tahran, Hürmüz Boğazı‘na deniz mayınları döşediğini ve ABD bağlantılı tüm enerji altyapılarını hedef alacağını duyurdu. Savaşın başladığı 28 Şubat tarihinden bu yana boğazda seyreden birçok tanker saldırıların hedefi oldu.
ABD ordusu, İran’ın petrol üretim kapasitesinin büyük bölümünü barındıran Hark Adası’nı bombardımana tuttu. Petrol fiyatları bu haberin etkisi ile yükselişe geçti. Ancak Trump yönetimi, şimdilik İran’ın petrol tesislerini tamamen devre dışı bırakmaktan kaçındığını açıkladı. Hükümet, iç piyasadaki baskıyı azaltmak için yerli üretimi artıracak hamlelere odaklandı.
ABD yerli üretimi artırmak için yeni projeleri onayladı
Hafta sonu boyunca Amerikan yönetimi, artan yakıt fiyatlarına karşı yerli üretimi genişletmek adına çeşitli adımlar attı. Cumartesi günü, Meksika Körfezi’nde BP’ye ait yeni bir sondaj projesine onay verildi. Bu proje, Deepwater Horizon felaketinden bu yana şirketin bölgedeki ilk yeni girişimi oldu.
Enerji Bakanı Chris Wright, Güney California kıyılarındaki petrol platformlarının ve boru hatlarının yeniden faaliyete geçirilmesi talimatını verdi. Aynı zamanda Uluslararası Enerji Ajansı üyesi ülkeler, 400 milyon varil acil durum petrol rezervini serbest bırakma konusunda anlaştı. Ancak bu rezervlerin piyasaya sürülmesinin Mart ayı sonunu bulacağı öngörülüyor.
Petrol fiyatları ve akaryakıt maliyetlerinin gıda fiyatları üzerindeki baskı
ABD’de benzin fiyatları, büyük ölçekli arz kesintisi nedeniyle savaşın başlangıcından bu yana %24 artış kaydetti. Ortalama galon fiyatı 3,70 dolara ulaştı. Bu sert yükseliş, Trump’ın ekonomik başarı olarak nitelendirdiği düşük akaryakıt fiyatları söylemini tehlikeye atıyor.
Aralık ayında benzin fiyatları galon başına 3 doların altına gerilemişti. Bu rakam, Mayıs 2021’den bu yana görülen en düşük seviye olarak kayıtlara geçmişti. Ancak Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık sadece petrol fiyatları açısından değil, gübre ve taze gıda nakliyatını da olumsuz etkiliyor.
Küresel ölçekte yaşanan bu enerji ve lojistik krizi, enflasyonun sadece akaryakıtla sınırlı kalmayacağını gösteriyor. Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik sürdüğü müddetçe, petrol fiyatları artışının hem enerji maliyetlerinin hem de temel gıda ürünlerinin fiyatlarındaki yukarı yönlü trendin korunması bekleniyor.
