Ons altın fiyatları son aylarda ABD ile İran arasındaki askeri gerilimin tırmanmasına karşın beklenenin aksine düşüş kaydetti. Çatışmalar yoğunlaştığında gerileyen, gerilim azaldığında ise yükselen değerli metal, rasyonel piyasa mantığına aykırı bir seyir izliyor. Yatırımcılar küresel ticaret için kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerindeki ablukanın uzamasını değerlendiriyor. Ablukanın sürmesi ons altın fiyatlarının kısa vadeli görünümünü yukarı yönlü destekliyor.
Trump Şubat ayı sonunda İran ile askeri süreci başlattığından beri emtia piyasalarındaki en büyük günlük hareketler savaş haberleriyle gerçekleşiyor. İsrail hava saldırılarının 18 Mart tarihinde İran’ın Güney Pars doğal gaz sahasını vurmasının ardından ons altın yüzde 3,6 değer kaybetti. Wall Street Journal gazetesinin 31 Mart günü Trump’ın boğaz açılmadan da savaşı bitirebileceğini yazdığı haber, fiyatları yüzde 3,7 yukarı taşıdı.
Tarihsel jeopolitik risklerin ons altın piyasasına etkileri
Jeopolitik krizler geçmiş dönemlerde güvenli liman talebiyle ons altın alımlarını hızlandırarak fiyatları her zaman yukarı yönlü hareket ettiriyordu. Rusya’nın 2022 yılı şubat ayı sonunda Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından ons altın iki haftadan kısa sürede yüzde 7,5 yükselmişti. Mevcut İran savaşı küresel ekonomi için çok daha yüksek riskler barındırmasına rağmen kıymetli metal süreç başladığından beri yüzde 15,3 değer kaybetti.
Küresel emtia piyasaları ocak ayı sonlarında 27,8 ay süren yüzde 196,4 oranındaki tarihi yükselişle ABD doları bazında en büyük döngüsel boğa piyasasını tamamlamıştı. Rekorla sonuçlanan süreç kıymetli metali Mart 1980 döneminden sonraki son 45,9 yılın en yüksek aşırı alım seviyesine ulaştırdı. Finansal göstergeler piyasada duyarlılığın ve teknik dengenin yeniden kurulması adına sert bir düzeltme gerektiriyordu.
Veriler 1971 yılından bu yana gerçekleşen en büyük on döngüsel boğa piyasasının ardından gelen fiyat düşüşlerinin ortalama 2,1 ayda yüzde 20,8 olduğunu gösteriyor. Ons altın mart ayı sonlarında düzeltme standardına yaklaşarak 1,8 aylık süreçte yüzde 18,6 geriledi. Kıymetli metal mart ayı sonlarında test ettiği 4.390 dolar dip seviyesinin üzerinde kalmayı sürdürüyor.
Merkez bankalarının likidite arayışı ve ons altın rezerv satışları
Wall Street analistleri son dönemde ons altın varlıklarını gelişmekte olan ülkelerin nakit havuzu olarak tanımlıyor. Savaş yoğunlaştığında tüccarlar marjin tamamlamak veya portföy risklerini azaltmak adına en likit varlık olan ons altın satarak nakde geçiyor. Hürmüz Boğazı tam 89 gündür ticari gemi trafiğine etkin biçimde kapalı kalmaya devam ediyor.
Dünya genelindeki ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz talebinin yaklaşık beşte biri her gün stratejik boğazdan geçiyor. Deniz yoluyla yapılan dünya gübre ticaretinin üçte biri, helyumun üçte biri ve kükürt arzının yarısı aynı rotayı kullanıyor. Ablukanın uzaması küresel sanayi ham maddeleri tedarik zincirini bozarak enerji fiyatlarını tırmandırıyor ve Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler üzerinde ekonomik baskı oluşturuyor.
Petrol ihtiyacının onda dokuzundan fazlasını ithalatla karşılayan Türkiye, savaşın ilk iki haftasında ham petrol fiyatlarının yüzde 45,8 fırlamasıyla ciddi bir para birimi krizi yaşadı. Türk lirası ABD doları karşısında tarihi düşük seviyelere gerilerken yurt içindeki enflasyonist baskı hız kazandı. Mayıs ayı ortasında Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, kısa adıyla TCMB, yıllık enflasyon yüzde 32’yi aşınca yıl sonu hedefini yüzde 16’dan yüzde 24’e yükseltti.
Türkiye ve Hindistan piyasalarındaki yapısal tedbirler
Türkiye’de 10 yıllık tahvil faizleri yüzde 35,8 ile tarihi zirveye ulaşırken TCMB liradaki değer kaybını durdurmak için mart ortasında resmi altın rezervlerinin onda birini elinden çıkardı. Banka tek bir haftada 52,4 metrik ton ons altın satışı gerçekleştirerek küresel piyasalara arz sağladı. Dünyanın en büyük 10. rezervine sahip olan kurumun taktiksel satışı, mart ortasında ons altın fiyatlarını sekiz işlem gününde yüzde 14,9 düşürdü.
Yatırımcı güvenini sarsan satışların yanı sıra TCMB mart ayında 14,2 milyar dolar değerindeki ABD Hazine tahvillerinin sekizde yedisini likide etti. Benzer bir enerji şokunu petrol ihtiyacının sekizde yedisini ithal eden Hindistan da derinden hissediyor. Hindistan hükümeti mayıs ortasında cari açığı ve talebi dizginlemek adına ons altın ve gümüş ithalat vergisini yüzde 6’dan yüzde 15’e çıkardı.
Dünya Altın Konseyi tarafından yayımlanan ilk çeyrek raporları, Türkiye’nin yaklaşık 70 tonluk taktiksel satışına rağmen küresel merkez bankası talebinin 243,7 ton ile güçlü kaldığını gösteriyor. Analistler Hindistan’ın yüksek gümrük vergilerinin 2026 yılı genelinde ülkenin ons altın talebini dörtte bir oranında azaltabileceğini tahmin ediyor. Öngörülen azalış 2025 yılında 721,1 ton olan Hindistan tüketiminde 180,3 tonluk düşüşü ifade ediyor.
Küresel enflasyon dalgası ve makroekonomik ons altın görünümü
Küresel yatırım talebi 2025 yılında 2.204 ton ile toplam dünya altın talebinin yedide üçünü oluşturdu. Günlük 103 milyon varil olan dünya petrol talebinin 20 milyon varili savaştan önce Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyordu. Ablukanın sürdüğü üç ayda boru hatlarıyla yapılan 7 milyon varillik sevkiyata rağmen kümülatif petrol arz kaybı 1,1 miyar varili, günlük açık ise 12 milyon varili aştı. Stratejik petrol rezervlerinden yapılan büyük satışlar haziran ayında azaldığında, enerji maliyetlerinin enflasyonu yukarı taşıması kaçınılmaz görünüyor.
ABD genelinde kaydedilen tarihi kuraklık ve tropikal Pasifik sularındaki Süper El Nino oluşumu tarımsal üretimi ve gıda arzunu olumsuz etkiliyor. Artan enerji ve gübre maliyetleri nedeniyle çiftçiler ekim alanlarını daraltırken, durum sonbahar hasat döneminde gıda fiyatlarını yukarı çekecektir. Şirket karlarını ve borsa endekslerini baskılayan yüksek enflasyon ortamı, yatırımcıları çeşitlendirme amacıyla yeniden ons altın varlıklarına yönlendiriyor.
Amerikan hisse senedi yatırımcıları yapay zeka balonunun etkisiyle ons altın piyasasını büyük ölçüde ihmal etmeye devam ediyor. GLD, IAU ve GLDM borsa yatırım fonlarının elindeki fiziksel ons altın portföyü 247 milyar dolar değerindeyken, S&P 500 endeksi şirketlerinin toplam piyasa değeri 68,4 trilyon dolara ulaştı. Veriler Amerikalı yatırımcıların portföylerinde ons altın payının sadece yüzde 0,36 seviyesinde kaldığını gösteriyor.
Vadeli işlem piyasaları ve teknik göstergelerdeki normalleşme
ABD vadeli işlem piyasasındaki spekülatörlerin uzun pozisyonları, ocak ayındaki tarihi boğa piyasası dönemindeki işlem aralığının henüz yüzde 3’ünün altında seyrediyor. Spekülatif uzun kontrat miktarı, ons altın fiyatının 2.030 dolar civarında olduğu 2024 yılı şubat ayı sonundaki seviyelere geri geriledi. Sektörel dinamikler vadeli piyasalarda yeni alıcılar için oldukça geniş bir hareket alanı sunuyor.
Teknik açıdan ons altın fiyatı hafta ortasında 200 günlük hareketli ortalamasının sadece yüzde 2,1 üzerine kadar çekilerek aşırı alım riskini temizledi. Ocak sonundaki yüzde 43,4’lük tehlikeli uzaklaşmanın ardından yaşanan 3,9 aylık yatay konsolidasyon, emtiayı son 27,4 ayın en risksiz teknik seviyesine getirdi. Haziran ayındaki yaz durgunluğunun ardından temmuzda başlayacak dönemsel sonbahar rallisi ons altın piyasasında yeni bir yükseliş dalgasını tetikleyebilir.
