Japonya Merkez Bankası (BoJ) tahvil piyasasında görülen sert dalgalanmaların ardından merakla beklenen para politikası kararını açıklıyor. Japonya ekonomisi için kritik bir dönemde alınan bu kararla politika faizi piyasa beklentilerine paralel olarak yüzde 0,75 seviyesinde sabit bırakıldı. Karar ülkede 8 Şubat tarihinde gerçekleştirilecek olan erken genel seçimlerin gölgesinde alınıyor.
Banka geçtiğimiz Aralık ayında politika faizini son 30 yılın en yüksek seviyesi olan yüzde 0,75’e yükseltmişti. Uzun süredir devam eden sıfır veya negatif faiz döneminin ardından gelen bu hamle mali politikayı normalleştirme çabası olarak görülmüştü. BoJ son yayınladığı raporda 2025 yılı büyüme beklentisini yüzde 0,9 seviyesine çıkardı.
Kurum ayrıca içinde bulunulan mali yıl için büyüme tahminini yüzde 0,7’den yüzde 1’e revize etti. Faizlerin sabit tutulması Japonya ekonomisi içindeki piyasaların Aralık ayındaki artışı hazmetmesine olanak tanıyor. Ancak bu adım ulusal borç yükü ve siyasi istikrarsızlık kaynaklı küresel endişeleri tamamen gidermiyor.
Japonya ekonomisi üzerindeki erken seçim etkisi
Geçtiğimiz Salı günü Japonya devlet tahvillerinde tarihi bir değer kaybı yaşanmıştı. 40 yıllık tahvil getirisi 2007 yılından bu yana ilk kez yüzde 4 sınırını aşarak rekor kırmıştı. 30 yıllık tahvillerde de getiriler seans içinde yaklaşık 30 baz puan artış göstererek yüzde 3,9 seviyesine ulaşmıştı.
Piyasalardaki bu sarsıntıyı Başbakan Sanae Takaichi’nin Pazartesi günü yaptığı açıklamalar tetiklemişti. Takaichi 8 Şubat tarihinde erken genel seçim yapılacağını duyurmuştu. Seçmen desteğini artırmak isteyen başbakan gıda ürünlerindeki yüzde 8’lik tüketim vergisini iki yıl boyunca askıya alma sözü vermişti.
Söz konusu verginin yıllık geliri yaklaşık 5 trilyon yen düzeyinde bulunuyor. Japonya’nın borç yükünün milli gelire oranı yüzde 240 ile gelişmiş ülkeler arasındaki en yüksek seviyede seyrediyor. Finanse edilmemiş bu vergi indirimi vaadi Japonya ekonomisi genelinde yeni bir mali tartışmanın fitilini ateşledi.
Japonya ekonomisi ve siyaset arasındaki hassas denge
Başbakan Takaichi ayrıca 21,5 trilyon yen tutarında devasa bir harcama paketi sunmuştu. Bu durum mali disiplinin bozulacağı yönündeki eleştirileri beraberinde getirdi. Kararlar İngiltere’de 2022 yılında yaşanan Liz Truss dönemindeki mini bütçe kriziyle karşılaştırıldı.
Sanae Takaichi Ekim 2025 tarihinde göreve gelerek Japonya’nın ilk kadın başbakanı ünvanını almışmıştı. Bir dizi siyasi aksiliğin ardından istifa eden Shigeru Ishiba’nın yerini devralmıştı. Takaichi liderliğindeki Liberal Demokrat Parti (LDP) üst meclisteki çoğunluğunu kaybetmişti.
Siyasi finansman skandalı nedeniyle merkezci Komeito partisi ile olan koalisyon çökmüştü. Ancak LDP merkez sağ Japon İnovasyon Partisi ile yeni bir ittifak kurdu. İktidar koalisyonu Takaichi’nin popülaritesini seçimlerde taze bir yetki almak için kullanmak istiyor.
Küresel piyasalarda yen taşıma ticareti riski
Takaichi Pazartesi günü yaptığı konuşmada başbakanlık makamını ortaya koyduğunu belirtmişti. Japonya ekonomisi yönetimini halkın kendisine tekrar emanet edip etmeyeceğini görmek istediğini dile getirmişti. Muhalefet ise artan yaşam maliyetleri karşısındaki seçmen öfkesinden yararlanmaya çalışıyor.
Hükümet yetkililerinin piyasadaki paniği yatıştırma çabalarıyla Perşembe günü oynaklık bir miktar azalmıştı. Kabine Başsekreteri Minoru Kihara yönetimin tahvil hareketlerini yakından izlediğini vurguladı. Ancak 10 yıllık tahvil getirisi yüzde 2,25 ile 1999’dan bu yana en yüksek seviyelerinde kalmaya devam ediyor.
Japonya ekonomisi özelinde artan bütçe açığı korkuları küresel piyasalar için ciddi riskler taşıyor. Yatırımcılar uzun yıllardır yen taşıma ticareti stratejisini kullanıyordu. Bu yöntem düşük faizli yen ile borçlanıp yüksek getirili varlıklara yatırım yapmayı içeriyor.
Japon yeninin aniden güçlenmesi veya faizlerin yükselmesi bu kredilerin geri ödeme maliyetini hızla artırıyor. Bu durum yatırımcıları borçlarını kapatmak için ellerindeki varlıkları panikle satmaya zorluyor. Japonya ekonomisi kaynaklı bu baskı ABD Hazine tahvili getirilerini de yukarı çekti.
Bessent’in açıklamaları
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent piyasa tepkisinin tamamen Japonya’daki iç gelişmelerden kaynaklandığını belirtmişti. Bessent ABD piyasalarındaki dalgalanmanın Grönland kriziyle bir ilgisi olmadığını savundu. Asıl baskının Tokyo’da yaşanan mali eksen kaymasından kaynaklandığını ifade etti.
Takaichi’nin devasa kamu harcamalarını içeren politikaları Japonya ekonomisi içinde enflasyon risklerini canlı tutuyor. Bu durum BoJ’un ilerleyen dönemde daha fazla faiz artırımı yapmasına ve yen taşıma ticaretinin çözülmesine yol açabilir. Veriler Japonya’nın geleneksel düşük faiz politikasının sona erdiğini ve küresel finans düzeninde yeni bir dönemin başladığını kanıtlıyor.
