Karadeniz saldırıları gemilerden doğrudan petrol yükleme operasyonlarına sıçradı. ASIA ve NISSOS IOS tankerleri CPC terminalinde yükleme sırasında vuruldu; iki gün önce Nordic Zenith aynı bölgede hasar görmüştü.
Karadeniz saldırıları, Rusya’nın Karadeniz kıyısındaki Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu terminalinde petrol sevkiyatını durdurdu. ASIA ve NISSOS IOS adlı iki tanker, 19 Temmuz Pazar günü yükleme işlemleri sürerken insansız hava araçlarıyla hedef alındı.
Konsorsiyumun açıklamasına göre ASIA’da çıkan yangın söndürüldü. CPC çalışanları ve yüklenicileri arasında ölen ya da yaralanan olmadı, denize petrol sızıntısı tespit edilmedi ve iki tanker de su üzerinde kaldı.
Saldırının sorumluluğunu üstlenen olmadı. Ancak son olay, üç gün içinde aynı enerji koridorunda yaşanan üçüncü büyük saldırı dalgası oldu ve Karadeniz’de büyüyen gemi savaşını doğrudan petrol arzı sorununa dönüştürdü.
İki tanker yükleme sırasında vuruldu
ASIA ile NISSOS IOS, Novorossiysk yakınındaki CPC deniz terminalinin tek nokta bağlama tesislerinde petrol yüklerken hedef alındı. Saldırının ardından konsorsiyum bütün petrol yüklemelerini askıya aldı.
Önceki saldırılarda gemiler hasar görmesine rağmen terminaldeki genel yükleme faaliyetleri sürmüştü. Bu kez iki ayrı yükleme noktasındaki tankerlerin aynı anda hedef alınması, operasyonların tamamen durdurulmasına yol açtı.
Yüklemelerin ne zaman yeniden başlayacağı açıklanmadı. Tankerlerdeki hasarın boyutu, bağlama tesislerinin durumu ve güvenlik incelemesinin süresi sevkiyat takvimini belirleyecek.
Karadeniz saldırıları iki gün önce aynı terminali hedef aldı
CPC terminalindeki son saldırı tek başına gerçekleşmedi. 17 Temmuz Cuma günü ExxonMobil için petrol yüklemek üzere bölgeye gelen Suezmax sınıfı Nordic Zenith, iki insansız hava aracıyla vuruldu.
Gemide çıkan yangın söndürülürken 13 mürettebat yakındaki CPC gemileriyle tahliye edildi, dokuz kişi tankerde kaldı. Nordic Zenith yükleme programından çıkarıldı ve terminale yanaşamayacak durumda olduğu açıklandı.
İki gün sonra ASIA ile NISSOS IOS’un yükleme sırasında vurulması, saldırıların terminal çevresindeki tesadüfi bir güvenlik riski olmaktan çıktığını gösterdi. CPC, her iki olayda da saldırıyı gerçekleştiren tarafı açıklamadı.
Karadeniz saldırıları tahıl hattından petrole geçti
Gerilim 16 Temmuz’da Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki karşılıklı gemi saldırılarıyla hızlanmıştı. Ukrayna, aralarında beş petrol tankeri, bir gaz tankeri, üç kuru yük gemisi ve iki römorkörün bulunduğu en az 11 Rus gemisini vurduğunu duyurdu. Rusya ise Odesa limanlarına yönelen bir deniz aracı ile sürat teknesini hedef aldığını açıkladı.
Ukrayna Güvenlik Servisi aynı gün Louise 1 ve Banda adlı, Rusya’nın gölge filosuyla bağlantılı olduğunu ileri sürdüğü iki petrol tankerinin deniz dronlarıyla vurulduğunu bildirdi. Tarafların savaş alanına ilişkin açıklamaları bağımsız olarak bütünüyle doğrulanamadı. ([Reuters Connect][4])
Karşılıklı saldırılar önce tahıl piyasasında fiyatlandı. Avrupa buğdayı bir günde yüzde 7, Chicago buğdayı yüzde 5 yükseldi. Ukrayna’nın Karadeniz limanlarından tahıl ihraç etme kapasitesi yoğun saldırılar nedeniyle yaklaşık üçte bir azalırken Azak Denizi’ndeki gemi trafiği de ciddi biçimde kısıtlandı.
CPC Kazakistan petrolünün ana çıkış kapısı
Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu, Kazakistan’daki Hazar havzası petrol sahalarını Rusya’nın Novorossiysk yakınındaki Karadeniz terminaline bağlayan 1.510 kilometrelik hattı işletiyor.
Terminalden yüklenen ham petrol tankerlerle dünya pazarlarına taşınıyor. CPC güzergâhı Kazakistan’ın toplam petrol ihracatının yaklaşık yüzde 80’ini karşılıyor.
Bu ağırlık nedeniyle yüklemelerin kısa süreli durması bile sevkiyat programlarında birikmeye yol açabilir. Kesintinin uzaması hâlinde Kazakistan’ın alternatif ihracat rotalarına daha fazla petrol yönlendirmesi veya üretim planlarını ayarlaması gerekebilir.
Karadeniz saldırıları daha önce de CPC’nin Rusya’daki pompa istasyonlarını ve Novorossiysk yakınındaki yükleme altyapısını kesintiye uğratmıştı. Son olayda ise saldırı doğrudan petrol yüklendiği sırada tankerlere yöneldi.
Petrol fiyatlarında Karadeniz saldırıları için ikinci cephe açıldı
Brent petrol cuma günü yüzde 4,59 yükselerek 88,10 dolardan kapandı. ABD tipi ham petrol 82,49 dolara çıktı. Her iki gösterge de ABD-İran çatışması, Hürmüz Boğazı’ndaki azalan trafik ve Kızıldeniz rotasına ilişkin tehditler nedeniyle haftayı yaklaşık yüzde 16 yükselişle tamamladı.
Karadeniz’deki saldırı pazar günü gerçekleştiği için fiyatlara henüz yansımadı. Pazartesi açılışında piyasalar, Orta Doğu’daki boğaz riskine ek olarak Kazak petrolünün ana ihracat terminalindeki kesintiyi de fiyatlamak zorunda kalacak.
Karadeniz saldırıları enerji piyasasında zaten yükselen jeopolitik risk primine ikinci bir arz cephesi ekledi. Yüklemelerin hızla yeniden başlaması fiyat etkisini sınırlayabilir. Kesintinin uzaması, yeni tankerlerin bölgeye yaklaşmaması veya sigorta maliyetlerinin yükselmesi ise Brent petroldeki baskıyı artırabilir.
Borsa İstanbul’da maliyet baskısı izlenecek
Petroldeki yeni yükseliş Türkiye açısından akaryakıt, taşımacılık, havacılık ve sanayi maliyetleri üzerinden önem taşıyor. Ham petrol fiyatının kalıcı biçimde yüksek kalması enflasyondaki düşüşü zorlaştırabilir ve TCMB’nin faiz alanını daraltabilir.
Borsa İstanbul’da rafineri ve enerji şirketleri yüksek petrol fiyatından farklı kanallarla etkilenirken havacılık, ulaştırma, lojistik ve petrokimya şirketlerinde maliyet baskısı öne çıkabilir. İlk fiyatlama, saldırının kendisinden çok CPC yüklemelerinin ne kadar süre duracağına bağlı olacak.
Pazartesi günü üç gösterge öne çıkacak: CPC’nin operasyonların yeniden başladığına ilişkin açıklaması, Brent petrolün 88 dolar üzerindeki seyri ve Karadeniz’e giden tankerlerin rota değiştirip değiştirmediği. Karadeniz saldırıları bu kez yalnızca gemilere zarar vermedi; küresel petrol piyasasının yeni haftaya ikinci bir arz riskiyle başlamasına yol açtı.
