Avrupa Birliği, Rusya’nın askeri sanayisine destek verdiği gerekçesiyle 14 Çin ve Hong Kong kuruluşunu hedef aldı. Pekin 24 saat dolmadan karşılık verdi; Rheinmetall’in de bulunduğu 14 Avrupa kuruluşuna çift kullanımlı ürün ihracatını durdurdu.
Çin ihracat kısıtlamaları, Avrupa savunma ve teknoloji sektörlerinde faaliyet gösteren 14 şirket, araştırma kuruluşu ve üniversiteyi doğrudan hedef aldı. Pekin’in 24 Temmuz’da yürürlüğe koyduğu kararın en dikkat çekici ismi Alman savunma üreticisi Rheinmetall oldu.
Çin Ticaret Bakanlığı, listedeki kuruluşlara çift kullanımlı ürünlerin ihraç edilmesini yasakladı. Çin dışında faaliyet gösteren şirketler ve kişiler de Çin menşeli kontrollü ürünleri bu kuruluşlara aktaramayacak. Devam eden sevkiyatların durdurulması istendi.
AB 14 kuruluşu hedef aldı, Pekin aynı sayıyla karşılık verdi
Avrupa Birliği Konseyi, Rusya’ya karşı 21’inci yaptırım paketini 23 Temmuz’da kabul etti. Paket kapsamında Rus askeri ve sanayi kompleksine destek sağladığı gerekçesiyle 51 yeni kuruluş daha sıkı ihracat sınırlamalarına tabi tutuldu.
AB, bu kuruluşların mikroelektronik, bilgisayarlı sayısal kontrol tezgâhları ve yarı iletken üretim ekipmanları gibi kontrollü teknolojilerin Rusya’ya ulaştırılmasına katkıda bulunduğunu savundu. Listede Çin ana karası ve Hong Kong merkezli 14 kuruluşun yanı sıra Hindistan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri bağlantılı şirketler de bulunuyor.
Pekin’in yanıtı yaklaşık 16 saat sonra geldi. Çin Ticaret Bakanlığı, 2026 tarihli 30 numaralı duyurusuyla 14 Avrupa kuruluşunu ihracat kontrol listesine ekledi ve kararın yayımlandığı anda yürürlüğe girdiğini açıkladı.
Çin ihracat kısıtlamaları şu kuruluşları kapsıyor:
| Ülke | Kuruluş |
|---|---|
| İtalya | Lafert S.p.A. |
| İtalya | Garnet S.r.l. |
| Almanya | Sindlhauser Materials GmbH |
| Almanya | Rheinmetall AG |
| Almanya | Antraco Chemie-Handelsgesellschaft mbH |
| Fransa | InPACT S.A. |
| Fransa | III-V LAB |
| Fransa | Cavok UAS |
| Polonya | Vigo Photonics S.A. |
| Polonya | Wrocław Bilim ve Teknoloji Üniversitesi |
| Hollanda | IHC Merwede Holding B.V. |
| Çekya | TATRA TRUCKS a.s. |
| Bulgaristan | Opticoelectron Group |
| Litvanya | Ekspla UAB |
Listenin merkezinde savunma ve fotonik var
Çin, ihracat kısıtlamaları sektör dağılımı, Pekin’in listeyi yalnızca sembolik şirket isimlerinden oluşturmadığını gösteriyor. Rheinmetall zırhlı araç, mühimmat ve savunma sistemleri; TATRA TRUCKS askeri ve ağır hizmet araçları; Cavok UAS ise insansız hava araçları üretiyor.
Vigo Photonics kızılötesi dedektörlerde, III-V LAB yarı iletken ve fotonik araştırmalarında, Ekspla lazer sistemlerinde faaliyet gösteriyor. Opticoelectron savunma ve güvenlik sektörleri için optik ve optoelektronik ekipman geliştiriyor.
Lafert’in elektrik motorları, Sindlhauser Materials’ın kaplama malzemeleri ve nadir toprak metalleri, InPACT’ın indiyum fosfit yarı iletken tabanları üretmesi kararın sanayi boyutunu genişletiyor. Çin ihracat kısıtlamaları yalnızca büyük savunma şirketlerini değil, tedarik zincirinin daha küçük fakat uzmanlaşmış halkalarını da kapsıyor.
Bununla birlikte Çinli ihracatçılar, zorunlu gördükleri özel durumlarda Ticaret Bakanlığına izin başvurusunda bulunabilecek. Dolayısıyla karar mutlak ve istisnasız bir ambargo değil; Pekin’e sevkiyatları şirket ve ürün bazında kontrol etme yetkisi veren bir mekanizma oluşturuyor.
Çin, ihracat kısıtlamaları bütün ürünleri kapsamıyor
Çin, ihracat kısıtlamaları kararı, listelenen kuruluşlara bütün malların gönderilmesini engelleyen genel bir ticaret ambargosu değil. Yasak, Çin’in ihracat kontrol rejiminde çift kullanımlı olarak sınıflandırılan ürünleri kapsıyor.
Çift kullanımlı ürünler, sivil amaçlarla kullanılabilmesine rağmen askeri sistemlerde de değerlendirilebilen malzeme, parça, yazılım ve teknolojilerden oluşuyor. Hassas sensörler, ileri elektronik bileşenler, özel alaşımlar ve bazı kritik mineraller bu kapsama girebiliyor.
Çin dışındaki şirketlerin de Çin menşeli kontrollü ürünleri listedeki kuruluşlara aktarması yasaklandı. Böylece kısıtlama yalnızca doğrudan sevkiyatları değil, üçüncü ülkeler üzerinden kurulabilecek bazı tedarik yollarını da kapsıyor.
Bununla birlikte Çin, ihracat kısıtlamaları çerçevesinde ihracatçılar, zorunlu gördükleri özel durumlarda Çin Ticaret Bakanlığına izin başvurusunda bulunabilecek. Karar bu nedenle istisnasız bir ambargo yerine, Pekin’e sevkiyatları şirket ve ürün bazında kontrol etme imkânı veren bir mekanizma oluşturuyor.
Nadir toprak bağımlılığı riski büyütüyor
Çin’in çift kullanımlı ürün listesinde bazı nadir toprak elementleri ve bu elementlerden üretilen yüksek performanslı mıknatıslar da bulunabiliyor.
Bu girdiler elektrik motorları, hassas sensörler, insansız hava araçları, radar sistemleri, savunma elektroniği ve güdümlü mühimmat üretiminde kullanılıyor. Alternatif tedarik kaynaklarının sınırlı olması, küçük miktardaki kesintilerin bile üretim takvimlerini etkileyebilmesine yol açıyor.
Uluslararası Enerji Ajansının verilerine göre Çin, 2024’te mıknatıs üretiminde kullanılan nadir toprakların küresel maden üretiminin yaklaşık yüzde 60’ını gerçekleştirdi. Ülkenin rafine üretimdeki payı yüzde 91’e, kalıcı mıknatıs üretimindeki payı ise yüzde 94’e ulaştı.
Bu yoğunlaşma, Avrupa’nın savunma ve ileri teknoloji üretiminde karşılaştığı tedarik riskini artırıyor. Ancak 24 Temmuz kararı yalnızca açıklanan 14 kuruluşu kapsıyor. Avrupa’nın tamamına uygulanmış bir nadir toprak ambargosu bulunmuyor.
Rheinmetall üzerindeki gerçek Çin, ihracat kısıtlamaları etkisi henüz bilinmiyor
Çin ihracat kısıtlamalarının şirketler üzerindeki mali etkisini hesaplamak için hangi kuruluşun Çin’den ne miktarda kontrollü ürün aldığı bilinmek zorunda. Kamuya açık veriler bu bağımlılığın şirket ve malzeme bazındaki büyüklüğünü göstermiyor.
Rheinmetall de kararın üretim, sipariş veya teslimat takviminde maddi bir kesintiye neden olduğuna ilişkin henüz ayrıntılı bir açıklama yayımlamadı. Bu nedenle şirketin tedarik zincirinde kesinti yaşanacağı şimdiden kesinleştirilemiyor.
İlk aşamada şirketlerin mevcut stokları, alternatif tedarik anlaşmaları ve Çinli ihracatçıların yapacağı özel izin başvuruları belirleyici olacak. Özellikle nadir toprak mıknatısları, hassas optik sistemler ve ileri elektronik bileşenlerde ikame süresinin uzunluğu yakından izlenecek.
Kararın stratejik sonucu ise şimdiden ortaya çıktı. AB ile Çin arasındaki yaptırım gerilimi, savunma şirketlerinin ötesine geçerek fotonik, yarı iletken, lazer, elektrik motoru ve kritik mineral tedarikine taşındı.
Avrupa Komisyonunun Çin’den talep edeceği açıklamalar, izin başvurularının sonuçları ve şirketlerden gelecek üretim değerlendirmeleri, Çin ihracat kısıtlamalarının gerçek ekonomik büyüklüğünü belirleyecek.
