ABD yönetimi ile İran çatışmaları derhal sonlandıracak ve Hürmüz Boğazı ticaret yolunu yeniden açacak bir barış anlaşmasına vardı. Pazar günü açıklama yapan Trump, deniz ablukasını derhal kaldırma ve Hürmüz Boğazı geçişlerini ücretsiz yapma talimatı verdiğini duyurdu. Açıklamanın ardından küresel piyasalarda emtia fiyatları geriledi. Batı Teksas türü ham petrol fiyatı yüzde 5,10 düşüşle 80,55 dolar seviyesine indi ve varil başına 4,33 dolar değer kaybetti.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi, devlet televizyonunda yaptığı konuşmada sağlanan mutabakatı doğrulayarak resmi imzaların cuma günü atılacağını ilan etti. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ise X platformunda yaptığı paylaşımda, yürütülen yoğun müzakerelerin ardından Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların kalıcı olarak durdurulduğunu belirtti. İsviçre, 19 Haziran tarihinde gerçekleşecek olan resmi imza törenine ev sahipliği yapacak. Yaklaşık dört aydır süren savaş, Hürmüz Boğazı çevresindeki petrol arzını aksatarak küresel enflasyonu doğrudan artırmıştı.
Mehr haber ajansının aktardığı detaylara göre 14 maddelik mutabakat zaptı, ABD deniz ablukasının tamamen kaldırılmasını içeriyor. İlgili metin uyarınca taraflar Hürmüz Boğazı lojistik hattını 30 gün içinde ticarete açacak. Anlaşma kapsamında Washington, İran petrol ihracatına uyguladığı yaptırımları kaldıracak ve Tahran yönetiminin yurt dışındaki 12 milyar dolarlık dondurulmuş fonunu serbest bırakacak. Süreç ayrıca bölgeye yönelik kapsamlı imar planlarının devreye alınmasını da kapsıyor.
Hürmüz Boğazı nükleer müzakerelerle yeni bir döneme giriyor
Mutabakat kapsamında taraflar, Tahran hükümetinin nükleer programı üzerinde 60 günlük yeni bir müzakere süreci yürütecek. İran, nihai bir ortak karara varılana kadar nükleer silah üretmemeyi, edinmemeyi ve mevcut nükleer statükoyu tam anlamıyla korumayı kabul etti. Washington yönetimi için Hürmüz Boğazı güvenliğiyle doğrudan ilişkili olan uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen durdurulması temel bir şart oluşturuyordu. New York Times gazetesi, pazar akşamı yayınladığı analizde tarafların nükleer uzlaşı sağlayamaması durumunda ABD ordusunun operasyonlara yeniden başlayacağını iddia etti.
İsrail ordusunun pazar günü erken saatlerde Beyrut kentini hedef alan yeni hava saldırıları, diplomatik sürece dair bazı şüpheleri beraberinde getirdi. Trump, İsrail hükümetinin Lübnan taarruzunu tamamen durdurması gerektiği yönündeki çağrısını yineledi. Tahran yönetiminin, Lübnan sahasının barış anlaşmasına dahil edilmesini ön şart olarak öne sürmesi süreci şekillendirdi. Trump, Hürmüz Boğazı güvenliğini yakından ilgilendiren söz konusu süreçte, Hizbullah tarafından gerçekleştirilen insansız hava aracı sızmalarını küçük ve anlamsız olarak nitelendirdi.
Fars Haber Ajansı, İran müzakere heyeti başkanının stratejik danışmanı Mehdi Muhammedi’nin açıklamalarına yer verdi. Muhammedi, önerilen metnin İran devletinin Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik yetkisini tanıdığını ve koruduğunu vurguladı. Tahran yönetimi, güvenli geçiş koridorundan seyrüsefer ücretleri toplamaya devam edecek. Son iki haftalık dönemde İran güçlerinin kanalı geçmeye çalışan çok sayıda gemiye müdahale ettiği görülürken, bazı tankerler ABD refakati altında geçiş sağlamıştı.
Küresel ticaret hatları ve Hürmüz Boğazı geçişleri serbest kalıyor
Trump, resmi imzaların atılmasının ardından Hürmüz Boğazı bölgesinin istisnasız tüm uluslararası gemilere açık hale geleceğini bildirdi. Washington, ilerleyen dönemde İran nükleer malzemelerini tamamen güvence altına alarak imha etmeyi planlıyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araksi ise nükleer başlığın ancak görüşmelerin ikinci aşamasında masaya geleceğini ifade etti. Küresel piyasalar, tarafların Hürmüz Boğazı kontrolü ve nükleer planlar konusundaki farklı yaklaşımlarına rağmen kalıcı bir istikrarın sağlanıp sağlanamayacağını izliyor.
