Hizmet enflasyonu konusunda IMF’den kritik bir uyarı geldi. Türkiye’de son yıllarda çarşı pazarda etiketler hızla değişirken, bazı kalemlerdeki fiyat artışlarının neden bir türlü hız kesmediği merak konusu olmaya devam ediyor. Döviz kurlarının sakinleştiği dönemlerde bile lokanta, kira veya eğitim gibi alanlarda neden indirim görülmüyor? Uluslararası Para Fonu uzmanları tarafından hazırlanan yeni bir rapor, Türk ekonomisindeki söz konusu direncin kodlarını tek tek ortaya çıkardı.
2021 yılının son çeyreğinden itibaren tüketici fiyatlarındaki hareketliliğin yapısı köklü bir değişim geçirdi. Uzmanlar Tara Iyer, Agustin Roitman ve James P. Walsh imzalı çalışmada, hizmet enflasyonu ile mallar arasındaki makasın hiç olmadığı kadar açıldığı saptandı. Geçmiş dönem verileriyle kıyaslandığında, saptanan fiyat katılığı hem Türkiye’nin kendi tarihinden hem de küresel örneklerden ayrışan bir tablo sunuyor.
Hizmet enflasyonu ve döviz kuru arasındaki kopuk bağın perde arkası
Yapılan araştırmalar, Türk Lirası’ndaki değer kayıplarının mal fiyatlarını anında yukarı çektiğini ancak hizmet sektöründe durumun çok farklı ilerlediğini gösteriyor. Döviz kurlarındaki dalgalanmaların hizmet grubundaki yansıması, yaşanan şokun ancak onda biri kadar hissediliyor. 2023 yılının ortalarından itibaren mal fiyatları kurdaki her harekete duyarlılık gösterirken, hizmet fiyatları kendi bağımsız rotasını çizmeye başladı.
Sektör temsilcilerinin fiyat belirlerken döviz kurlarından ziyade geçmiş enflasyon verilerini ve gelecek beklentilerini baz aldığı görülüyor. 2021 senesinde toplam enflasyon içindeki payı sadece 6 puan olan söz konusu kalem, 2024 ve 2025 projeksiyonlarında 30 puanın üzerine fırlamış durumda. Dezenflasyon sürecinin önündeki en büyük engelin artık döviz değil, yerleşik fiyatlama alışkanlığı olduğu düşünülüyor.
Hizmet sağlayıcılar nezdinde maliyet artışı endişesinin yerini kronik bir zam eğilimi aldı. Beklentilerin bozulması, para politikasının fiyatlar üzerindeki etkisini zayıflatan temel bir unsur olarak öne çıkıyor. Ekonomi yönetiminin sadece döviz kuruna odaklanması, mevcut şartlar altında fiyat istikrarını sağlamaya yetmiyor.
Konut piyasası ve kira krizi fiyat istikrarını nasıl tehdit ediyor
Barınma maliyetlerindeki dengesizlikler, ekonomik iyileşme çabalarının önündeki en sert bariyer olarak tanımlanıyor. Arz ve talep arasındaki makasın açılması, kira fiyatlarını hizmet grubunun en dirençli ve en katı unsuru haline getirdi. Bu da hizmet enflasyonunun yapışkan bir hal almasına neden oldu. Kurun yerinde saydığı aylarda bile kira artışlarının hız kesmemesi, sektördeki beklentilerin ne denli bozulduğunu açıkça kanıtlıyor.
Sadece para politikası araçlarının ve faiz kararlarının fiyat istikrarını sağlamaya yetmeyeceği öngörülüyor. Raporda sunulan öneriler arasında ücret ayarlamalarının gelirler politikasıyla uyumlu hale getirilmesi ve sıkı mali disiplinden taviz verilmemesi yer alıyor. Kira düzenlemeleri gibi yapısal adımların atılmaması durumunda, tek başına döviz kuru kontrolünün kalıcı sonuç vermeyeceği ifade ediliyor.
Fiyatların düşeceğine dair toplumsal inancın yeniden inşa edilmesi, önümüzdeki dönemin en kritik sınavı olarak görülüyor. Beklenti yönetimi başarıyla yürütülmezse, hizmet sağlayıcıların yüksek fiyatlama eğiliminden vazgeçmeyeceği tahmin ediliyor. Gelecekteki ekonomi yönetiminin yapısal sorunlarla mücadele etmesi, ataletin kırılması için zorunlu bir yol haritası olarak masada duruyor.
