ABD-İran gerilimi yeniden sertleşti. Washington’ın yeni saldırı dalgası Türkiye saatiyle 01.00’de başladı. İran makamları Sirik, Hacıabad ve Keşm çevresinin vurulduğunu doğrularken ilk açıklamalarda sivil can kaybı bildirilmedi.
ABD, Ürdün’de iki Amerikan askerinin öldüğü İran saldırısının ardından İran’a karşı yeni hava harekâtı başlattı. ABD-İran geriliminde sekizinci geceye taşınan saldırı dalgasında Hürmüz Boğazı çevresindeki Sirik, Hacıabad ve Keşm hedef oldu.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, saldırıların 18 Temmuz saat 22.00 GMT’de başladığını açıkladı. Bu saat Türkiye’de 19 Temmuz 01.00’e karşılık geliyor. Operasyonun doğrudan ABD Başkanı Donald Trump’ın talimatıyla yürütüldüğü bildirildi.
Washington, operasyonun iki amacını öne çıkardı: İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemileri tehdit etme kapasitesini zayıflatmak ve Ürdün’deki saldırıdan sorumlu tutulan Devrim Muhafızları unsurlarını cezalandırmak.
ABD-İran gerilimi yeniden tırmanırken, gece boyunca üç ayrı saldırı doğrulandı
İran’daki resmî açıklamalara göre ilk saldırı İran saatiyle 01.30’da Sirik çevresinde gerçekleşti. İran, Türkiye’den yarım saat ileride bulunduğu için saldırının Türkiye saatiyle yaklaşık 01.00’de düzenlendiği anlaşılıyor.
İkinci saldırının İran saatiyle 02.10’da Hacıabad çevresine yapıldığı açıklandı. Türkiye saatiyle 01.40’a karşılık gelen saldırının ardından bölgede inceleme başlatıldı.
İran basınındaki en yeni doğrulama ise Keşm Adası’ndan geldi. Hürmüzgan Valiliği, Keşm çevresindeki bir noktanın İran saatiyle 03.40’ta, Türkiye saatiyle yaklaşık 03.10’da vurulduğunu bildirdi.
Sirik, Hacıabad ve Keşm için yapılan ilk açıklamalarda sivil yaralanma bildirilmedi. Konutlar ile ticari altyapıda hasar oluşmadığı belirtildi. Bu ifadeler, askerî hedeflerde veya bölgedeki diğer tesislerde hiç hasar olmadığı anlamına gelmiyor; ayrıntılı hasar tespiti henüz açıklanmadı.
Keşm saldırısının önceki haberlerde bulunmaması, gelişmenin İran basınında daha sonra doğrulanmasından kaynaklandı. Böylece gece yarısından sonra teyit edilen saldırı noktalarının sayısı üçe yükseldi.
Misillemenin nedeni Ürdün’deki kayıp
Yeni Amerikan saldırıları, Ürdün’deki bir askerî üsse yönelik İran füze ve dron saldırısının ardından geldi. ABD, saldırıda iki askerinin öldüğünü, bir askerin kayıp olduğunu ve dört personelin hastanede tedavi altına alındığını açıkladı.
İran devlet televizyonu, Ürdün’deki saldırıda iki Amerikan savaş uçağı ile üç başka hava aracının imha edildiğini ileri sürdü. İran basını ayrıca bir F-15E savaş uçağının vurulduğuna ilişkin bölgesel kaynaklara dayanan iddiaları aktardı.
Bu iddialar bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı. ABD, ölen ve yaralanan askerlerin yanı sıra üs içindeki hava araçlarına verilen hasar konusunda ayrıntılı bir bilanço yayımlamadı.
Ürdün’de yaşanan can kaybı, Washington’ın son operasyonunun niteliğini değiştirdi. Daha önce Hürmüz çevresindeki radarlar, kıyı savunma unsurları, füze depoları ve lojistik merkezler hedef alınırken yeni dalga açık biçimde cezalandırıcı misilleme olarak tanımlandı.
İran basınında hasar sınırlı, tehditler sert
İran basını gece boyunca saldırı bölgelerindeki yerel yönetimlerin açıklamalarını öne çıkardı. Sirik, Hacıabad ve Keşm’de sivil kayıp bulunmadığı belirtilirken haberlerde ABD saldırıları “Hürmüz üzerindeki kontrol mücadelesinin devamı” olarak değerlendirildi.
İran yönetimi ise Washington’ın saldırıları sürdürmesi halinde ABD’nin daha ağır bedellerle karşılaşacağını bildirdi. Tahran ayrıca yaklaşık bir ay önce imzalanan geçici anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini artık uygulamadığını açıkladı.
İran basınının kullandığı dil, yeni bir karşılık verilebileceğine işaret ediyor. Bununla birlikte 19 Temmuz saat 04.25 TSİ itibarıyla, İran’ın bu geceki yeni Amerikan saldırı dalgasına karşı başlattığı ayrı ve resmen doğrulanmış yeni bir füze veya dron operasyonu açıklanmış değil.
Bu tespit, ABD-İran gerilimi dahilinde yeni bir misilleme olmayacağı anlamına gelmiyor. İran’ın önceki günlerde Amerikan üslerinin bulunduğu Ürdün, Kuveyt ve Bahreyn’e saldırması ve daha ağır karşılık uyarısı yapması, yeni operasyon riskinin yüksek kaldığını gösteriyor.
ABD-İran gerilimi merkezinde Hürmüz var
ABD-İran gerilimi artık yalnızca iki ülkenin askerî hedefleri arasındaki çatışma olmaktan çıktı. Mücadelenin ana eksenini, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin normal koşullarda geçtiği Hürmüz Boğazı oluşturuyor.
ABD, İran’ın ticari gemileri hedef alma ve geçişleri denetleme kapasitesini zayıflatmaya çalışıyor. İran ise boğazdaki gemilerin kendi kurallarına uymasını talep ediyor ve kuralları ihlal ettiğini söylediği gemilere müdahalede bulunuyor.
Washington ayrıca İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden yürürlüğe koydu. ABD ordusu son günlerde bazı gemilerin rotasını değiştirdiğini, bir gemiyi ise durdurduğunu açıkladı. İran’ın boğazdaki baskıyı artırması, enerji arzı ve taşımacılık maliyetleri üzerindeki riski büyütüyor.
Piyasaların gözü pazartesi açılışında olacak
ABD-İran gerilimi sürerken saldırıların hafta sonuna denk gelmesi nedeniyle küresel piyasalardaki ilk geniş tepki pazartesi açılışında görülecek. Hürmüz çevresindeki yeni operasyonlar, petrol fiyatları ile güvenli liman talebini aynı anda etkileyebilecek nitelikte.
İran’ın doğrudan yeni bir karşı saldırı başlatması veya boğazdaki tanker geçişlerini daha fazla kısıtlaması halinde petrol fiyatlarında yukarı yönlü baskı güçlenebilir. Enerji maliyetlerindeki artışın enflasyon beklentilerini yükseltmesi ise Fed’in faiz politikasına ilişkin hesapları yeniden değiştirebilir.
Altın açısından ilk tepkinin yönü daha karmaşık olabilir. Jeopolitik risk güvenli liman talebini desteklerken petrol kaynaklı enflasyon endişesi dolar ve tahvil faizlerini güçlendirebilir. Bu nedenle ABD-İran gerilimindeki yeni aşamada altının yalnızca savaş haberlerine değil, petrol ve doların birlikte vereceği tepkiye göre yön bulması beklenebilir.
Yeni gelişmelerde izlenecek üç başlık
ABD-İran gerilimi konusunda bundan sonraki kritik gelişme, Tahran’ın yeni saldırı dalgasına vereceği karşılık olacak. İran’ın bölgedeki ABD üslerini mi, Hürmüz’deki gemileri mi yoksa enerji ve lojistik altyapısını mı hedefleyeceği gerilimin yönünü belirleyecek.
İkinci başlık, Sirik, Hacıabad ve Keşm’deki gerçek hedeflerin ve hasarın açıklanması olacak. İlk açıklamalarda sivil kayıp ve konut-ticari altyapı hasarı bulunmadığı bildirilse de vurulan noktaların askerî niteliği henüz ayrıntılandırılmadı.
Üçüncü başlık ise Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği olacak. Geçişlerin daha fazla azalması veya yeni bir tankerin hedef alınması, askerî gerilimi hızla küresel bir enerji krizine dönüştürebilir.
